نویسنده :  مجید حیدری, پژوهشگر مؤسسۀ دار الإعلام لمدرسة أهل البیت(ع)
منبع :  مجله سراج منیر شماره 34

 عبدالله بن محمد عبدري شيبی هرری شافعی رفاعی، معروف به شيخ عبد الله حبشی، در شهر "هرر" از شهرهای اتیوپی، (حبشه سابق)، در سال 1328ق (1910م)، متولد شد. وی در 10 سالگی قرآن را حفظ کرد. او کتاب "المقدمة الحضرمية في فقه السادة الشافعية" و كتاب "المختصر الصغير فيما لابد لكل مسلم من معرفته" که از کتاب های مشهور در آن منطقه بود را نزد پدرش خواند؛ سپس، از علمای آن منطقه و مناطق هم جوار کسب علم نمود و چندین کتاب  را در علوم مختلف شرعی، حفظ نمود. او برای کسب علم و دانش به شهرهای اطراف سومالی، مکه، مدینه، بیت المقدس، دمشق و بیروت سفر کرد و از علمای آن مناطق بهره برد. وی همزمان با تحصیل، به تدریس هم مشغول بود. او در حبشه و سومالی در شناخت تراجم و رجال حدیث و طبقات آنها و حفظ متون، بر همتایان خود برتری خاصی داشت. هرری در علوم مربوط به سنت، لغت، تفسیر، احکام و... تبحر خاصی داشت و بر اکثر علوم اسلامی تسلط داشت.[1] او در دوم رمضان 1429ق، در بیروت درگذشت.[2] وی یکی از منتقدین سرسخت ابن تیمیه و پیروان او بود و آثار متعددی در این زمینه تالیف نموده است.

فعالیت های علمی

عبدالله هرری به عنوان رهبر "جماعة الاحباش یا جمعیة المشاریع الخیریظ الاسلامیه"، شناخته می شود. او هر وقت اسم عالمی را می شنید، برای استفاده از او بار سفر می بست. او از علمای مختلف در مناطق متعدد، علوم فراوانی را کسب کرده است. وی به  واسطه حافظه قوی ای که داشت، بر فقه و اصول فقه شافعی و به مسائل اختلافی در آن مسلط بود؛ همین طور بر فقه مالکی و حنبلی و حنفی نیز احاطه داشت. وی در روایت و درایت حدیث همت گماشت و کتب صحاح سته و دیگر کتب حدیثی را با اسنادشان حفظ کرد. هرری قبل از 18 سالگی، اجازه فتوا و روایت حدیث داشت؛ در واقع وی، مفتی هرر و اطراف آن بود.[3]

او در حدود سال 1369ق، (برابر با 1949م)، به مکه سفر نمود و در آنجا با چند تن از علما، از جمله علوی مالکی، سید امین کتبی، محمد یاسین فادانی، حسن مشاط، ارتباط برقرار کرد. او سپس به مدینه رفت و مدتی در آنجا ماندگار شد و با تنی چند از علما ارتباط برقرار نمود. در آنجا به مطالعه و کاوش در آثار خطی موجود در کتاب خانه های عارف حکمت و محمودیه پرداخت. هرری در سال 1370ق، به بيت المقدس رفت. از آنجا به دمشق رفت و با استقبال عالمان اهل  سنت سوريه روبرو شد. وی در محله "قیمریه دمشق" ساکن شد و مشایخ و علما و طلاب آنجا، به خانه او رفت و آمد می کردند و از علم و دانش او بهره برده و بر فضل و برتری او اقرار می کردند. او در آنجا به محدث منطقهِ شام معروف شد. وی از آنجا به مناطق اطراف، (مانند دمشق، بيروت، حمص، حماه و حلب)، رفت و آمد می کرد؛ تا آنکه در بیروت ساکن شد.[4]

هرری در سال 1389ق، به درخواست مدیر الازهر در لبنان، درباره توحید در بین طلاب الازهر سخنرانی کرد. [5] علمای متعددی در مدح و تمجید عبدالله هرری مطالبی را بیان کرده اند.[6] هرری آثار قلمی فراوانی در موضوعات مختلفِ مباحث اسلامی از خود به جا گذاشت که در قسمت معرفی آثار او، ذکر خواهد شد.

مذهب

او در فقه پیرو مذهب شافعی بود و از لحاظ کلامی، اشعری و صوفی بود.[7]

اساتید

هرری از محضر اساتید پرآوازه و مشهور حبشه، سومالی، مکه و مدینه بهره برد. برخی از اساتید وی در علوم مختلف عبارت اند از: محمّد عبدالسلام هرری، شیخ محمّد عمر جامع هرری، شیخ محمّد رشاد حبشی، شیخ إبراهیم أبوالغیث هرری، شیخ یونس حبشی، شیخ محمّد سراج جبرتی، شیخ شریف حبشی، شیخ أحمد البصیر، شیخ أحمد بن محمّد حبشی، شیخ محمّد العربی، شیخ عبدالرحمن حبشی.

عبدالله هرری، علوم عربی را از شيخ صالح أحمد بصير و شيخ أحمد بن محمّد حبشی یاد گرفت. علم تفسیر را از شيخ شريف حبشی آموخت. وی حدیث و علوم مربوط به آن را از بزرگانی چون أبوبكر محمّد سراج جبرتی (مفتی حبشه)، و شيخ عبدالرحمن عبدالله حبشی و... آموخت.

او در مدینه از شیخ محمد بن علی اعظم صدیقی بکری، در مکه از شیخ محمد عربی تبان، کسب علم کرد و در شام از محضر علمی شيخ مقرئ محمود فايز ديرعطانی، شيخ محمد توفيق هبری بيروتی، شيخ محمد باقر بن محمد بن عبد الكبير كتانی و... علم آموخت.[8]

آثار

عبدالله هرری در زمینه های مختلف علوم اسلامی مانند توحید، علوم قرآن، علوم حدیث، فقه و لغت، تالیفات متعددی دارد که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

  1. الصراط المستقيم في التوحيد؛
  2. الدليل القويم على الصراط المستقيم في التوحيد.
  3. المطالب الوفية شرح العقيدة النسفية؛
  4. إظهار العقيدة السنية بشرح العقيدة الطحاوية؛
  5. الشرح القويم في حل ألفاظ الصراط المستقيم؛
  6. صريح البيان في الرد على من خالف القرآن؛
  7. شرح الصفات الثلاث عشرة الواجبة لله؛
  8. العقيدة المنجية؛
  9. التحذير الشرعي الواجب؛
  10. رسالة في بطلان دعوى أولية النور المحمدي؛
  11. رسالة في الرد على قول البعض إن الرسول يعلم كل شيء يعلمه الله؛
  12. الغارة الإيمانية في الرد على مفاسد التحريرية؛
  13. الدرة البهية في حل ألفاظ العقيدة الطحاوية؛
  14. شرح متممة الاجرومیة فی النحو؛
  15. كتاب الدر النضيد في أحكام التجويد؛
  16. المقالات السنية في كشف ضلالات أحمد بن تيمية؛
  17. نصرة التعقب الحثيث على من طعن فيما صح من الحديث؛
  18. التعقب الحثیث علی من طعن فیما صح من الحدیث؛
  19. الروائح الزكية في مولد خير البرية؛
  20. شرح البيقونية في المصطلح؛
  21. مختصر عبدالله الهرري الكافل بعلم الدين الضروري على مذهب الإمام الشافعي رضي الله عنه؛
  22. بغية الطالب لمعرفة العلم الديني الواجب؛
  23. شرح ألفية الزبد في الفقه الشافعي؛
  24. شرح متن أبي شجاع في الفقه الشافعي؛
  25. شرح متن العشماوية في الفقه المالكي؛
  26. شرح كتاب سلّم التوفيق إلى محبة الله على التحقيق للشيخ عبدالله باعلوي؛
  27. مختصر عبدالله الهرري الكافل بعلم الدين الدين الضروري على مذهب الإمام مالك رضي الله عنه؛
  28. مختصر عبدالله الهرري الكافل بعلم الدين الدين الضروري على مذهب الإمام أبي حنيفة رضي الله عنه؛
  29. منظومة نصیحة الطلاب؛[9]

مقابله با وهابیت

هرری از جمله عالمان اهل قلم است. بسیاری از آثار مکتوب او در نقد باورهای وهابیت نوشته شده است. وی پیروان فکری ابن  تیمیه را جزء فرق گمراه می دانست. او در اکثر کتاب ها و سخنرانی هایش، بر وهابیت حمله می کرد و آنها را به دروغ گویی و تدلیس متهم می نمود؛ از جمله آثار هرری که در آنها به نقد ابن تیمیه و پیروان او (به ویژه محمد بن عبدالوهاب)، پرداخته، عبارت اند از:

1. المقالات السنية في كشف ضلالات أحمد بن تيمية

این کتاب از شاخص ترین کتاب های هرری در زمینه نقد ابن تیمیه و افکار و عقاید او می باشد. مولف در این کتاب، ضمن معرفی ابن تیمیه و ابن قیم و محمد بن عبدالوهاب، مخالفت های ابن تیمیه با اجماع مسلمانان در اصول و فروع را تبیین کرده است. وی در بحثِ معرفی ابن تیمیه، ضمن بیان انحرافات و مخالفت های وی با اجماع مسلمین، با استناد به اقوال دیگران می نویسد: ابن تیمیه را چندین بار توبه دادند و او هر بار عهد و پیمان خود را شکست؛ تا اینکه به فتوای چهار تن از قضات که از مالکی ها و شافعی ها و حنفی ها و حنبلی ها بودند، به زندان رفت. آنها فتوا دادند که این فرد گمراه است و باید حتما از او دوری شود؛ همچنین ملک محمد، دستورالعملی را صادر کرد که در مصر و شام بر روی منابر خوانده شود؛ مبنی بر اینکه از ابن تیمیه و اتباع او باید اجتناب شود.[10]

شیخ عبدالله در معرفی محمد بن عبدالوهاب می نویسد: «و قد ظهر بدعوة ممزوجة بافکار منه زعم انها من الکتاب و السنة، و أخذ ببعض بدع تقی الدین احمد بن تیمیة فاحیاها، و هی: تحریم التوسل بالنبی، و تحریم السفر لزیارة قبر الرسول و غیره من الانبیاء و الصالحین بقصد الدعاء هناک رجاء الاجابة من الله، و تکفیر من ینادی بهذا اللفظ: یا رسول الله او یا محمد او یا علی او یا عبدالقادر اغثنی او بمثل ذلک الا للحی الحاضر»؛[11] او با دعوتی ظهور کرد که مشتمل بر افکاری بود که گمان می کرد، برگرفته از قرآن و سنت است. او برخی از بدعت های تقی الدین احمد بن تیمیه را گرفت و احیا کرد؛ از قبيل تحريم توسل به پيامبر6 و تحريم سفر به قصد زيارت قبر رسول خدا6 و سایر انبيا و صالحان به قصد دعا در آن مکان، به اميد اجابت از جانب خدا، و تکفير کسی که اين  گونه ندا می دهد: ای رسول خدا6، یا محمّد، یا علی، یا عبدالقادر، به یاری من برس، و مانند این عبارات را بر زبان جاری کند، مگر کسی که مخاطب وی انسان زنده حاضر باشد.

در این کتاب تقریبا اکثر مباحث مورد مناقشه بین وهابی ها و دیگر مسلمانان مورد بررسی قرار گرفت؛ از جمله مباحث مربوط به صفات خبری و تاویل آنها، توسل به انبیاء و صالحین، تبرک، زیارت و همچنین مطالبی درباره بغض ابن تیمیه نسبت به حضرت علی7 آمده است.

2. صريح البيان في الرد على من خالف القران

در این کتاب نیز برخی از شبهات مربوط به وهابیت، مانند منع تاویل، نفی توسل و تبرک و زیارت، جهت داشتن خداوند، تکفیر و... مورد بررسی علمی قرار گرفته است.

مولف در قسمتی از این کتاب به بیان معنی عبادت پرداخته و درصدد اثبات این است که مجردِ توسل و استغاثه و نداء و درخواست، شرک نیست.[12]

هرری در بخش دیگری از کتاب، شبههِ عدم سماع موتی برای عدم جواز توسل از سوی مانعین از توسل به اموات را مطرح کرده و جواب می دهد؛[13] همچنین در این کتاب ادعا می کند که ابن تیمیه، اولین کسی بود که توسل به پیامبر6، بعد از فوت و یا زمات حیاتِ در حال غیبت را حرام اعلام کرد.[14]

3. الروائح الزكية في مولد خير البرية(ص)

مولف در این کتاب، ضمن بیان فضائل و ویژگی های آن حضرت و مباحثی پیرامون ولادت ایشان، درصدد اثبات جواز احتفال برای میلاد پیامبر اکرم6 و دیدگاه برخی از علما درباره آن پرداخته است.

4. التعقب الحثيث على من طعن فيما صح من الحديث

مولف، این کتاب را در رد البانی نوشته است. شیخ عبدالله غماری درباره این کتاب گفته است: «رد جید متقن»؛ این کتاب ردیه ای محکم و قوی می باشد. مولف پس از این کتاب، کتاب دیگری در این رابطه با عنوان نصرة التعقب الحثیث علی من طعن فیما صح من الحدیث نوشته که اضافاتی نسبت به کتاب قبلی دارد.[15]

5. رسالة التحذير من الفرق الثلاث

وی در این کتاب، سه فرقه و گروه را به عنوان فرقه های شر یاد کرده که یکی از آنها وهابیت می باشد. وی در بخشی از این کتاب، محمد بن عبدالوهاب و عقاید وهابیت را به نقد کشیده است. هرری در صفحه شش این کتاب می نویسد: مفتی مکه، محمد بن عبدالله بن حمید را جزء اهل علم حنابله ذکر نکرده است؛ در حالی که از 800 عالم حنبلی اسم آورده؛ حتی از پدر وی نام برده و از او تمجید کرده و نوشته است که او، از پسرش ناراحت و عصبانی بود و دیگران را از او برحذر می داشت. مفتی مکه 8 سال بعد از محمد بن عبدالوهاب از دنیا رفته است.[16]

 

 

منابع

  1. هرری، عبدالله، المقالات السنیة فیشف ضلالات احمد بن تیمیة، بی جا: شرکة دار المشاریع للطباعة و النشر و التوزیع، الطبعة السابعة، 1428ق.
  2. هرری، عبدالله، نصرة التعقب الحثیث علی من طعن فیما صح من الحدیث، بی جا: دارالمشاری، چاپ دوم 1425ق.
  3. هرری، عبدالله، رسالة التحذیر من الفرق الثلاث، بی جا: دارالمشاریع، چاپ سوم 1431ق.
  4. https://www.alsunna.org
  5. https://www.islamist-movements.com
  6. https://www.marefa.org

 

[1]. هرری، عبدالله، المقالات السنیة فی کشف ضلالات احمد بن تیمیه، ص 11-9.

https://www.islamist-movements.com/31107

https://www.alsunna.org/alharariy.htm

[2]. https://www.islamist-movements.com/31107

[3]. هرری، عبدالله، المقالات السنیة فی کشف ضلالات احمد بن تیمیه، ص9.

[4]. هرری، عبدالله، المقالات السنیة فی کشف ضلالات احمد بن تیمیه، ص9.

[5]. همان، ص13.

[6]. همان، ص 12-11.

[7]. https://www.islamist-movements.com/31107

[8]. هرری، عبدالله، المقالات السنیة فی کشف ضلالات احمد بن تیمیه، ص11-10.

[9]. هرری، عبدالله، المقالات السنیة فی کشف ضلالات احمد بن تیمیة، ص15-13.

[10]. همان، ص22.

[11]. همان، ص 51.

[12]. هرری، عبدالله، صريح البيان في الرد على من خالف القران، ص140-135.

[13]. همان، ص147 -144.

[14]. همان، ص145-140.

[15]. هرری، عبدالله، نصرة التعقب الحثیث علی من طعن فیما صح من الحدیث، ص3،

[16]. هرری، عبدالله، رسالة التحذیر من الفرق الثلاث، ص6.

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن