مسئله تکفیر از دیرباز یکی از محورهای اساسی تعارض و خشونت در ادیان و ملل مختلف بوده است. این موضوع در دوره حساس کنونی به یکی از مسائل مبتلا به جهان اسلام تبدیل شده و توجه به آن بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. مقاله حاضر درصدد پاسخ گویی به این پرسش اساسی است که جریان تکفیری در ایجاد واگرایی اعتقادی واندیشه ای در جهان اسلام چه نقشی می تواند داشته باشد؟ فریضه عبارت است از اینکه جریان تکفیری با نگاه منفی به مذاهب اسلامی و به وجود آوردن مرزبندی های افراطی فرقه ای، به ایجاد و گسترش واگرایی در سطوح فکری و اعتقادی در جهان اسلام دامن می زند. آگاهی از این موضوع، امکان تبدیل این تهدید را به فرصتی برای شکل دهی به هم گرایی در جهان اسلام فراهم می آورد. بدین منظور، مقاله حاضر ضمن معرفی و تبیین جریان تکفیری (متغییر مستقل) و مسئله هم گرایی وواگرایی در جهان اسلام (متغییر وابسته) در سطح باورها و افکار، به تعارض مولفه ها و شاخص های جریان تکفیری با مولفه های هم گرایی در جهان اسلام که منجر به تأثیر گذاری و نقش آفرینی منفی این جریان در ایجاد هم گرایی جهان اسلام می شود اشاره می نماید. یافته ها نشان داد در سطح باورها و افکار، مولفه های جریان تکفیری نظیر اجتهاد بی ضابطه دوری از اندیشه ورزی نوآورانه و پویا، تکفیر مذاهب و دگراندیشان مذهبی، سطحی اندیشی و اصالت ظواهر، تعصبات کور و دگماتیسم، پیروی محض از گذشتگان و برداشت و تلقی افتراق انگیز از مفاهیم و اعتقادات دینی در تعارض با مولفه های فکری و اعتقادی هم گرایی در جهان اسلام نظیر اجتهاد ضابطه مند، خردگرایی، باور به تقریب مذاهب و تشکیل امت اسلامی، عمیق اندیشی و نگاه جامع به دین، انعطاف پذیری و مدارا، آینده نگری و تأکید بر اشتراکات اعتقادی و مذهبی قرار گرفته است و منجر به ایجاد واگرایی می شود.
منبع :  دوفصلنامه علمي- پژوهشي انسانپژوهي ديني شماره 39 ، بهار و تابستان 1397

محسن محمدی الموتی/ استادیار گروه علوم سیاسی مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی

سعید وثوقی/استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

سید جواد امام جمعه زاده/ دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

 

 

 

مطالعه متن کامل مقاله

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن