منبع :  alwahabiyah.com

محمّد شفیع عثمانی از اکابر علمای دیوبند در کتاب معروف تفسیر خود به نام معارف القرآن در تفسیر آیه ﴿إیّاک نعبد وإیّاک نستعین﴾ آیه پنجم از سوره حمد تحقیقی در مورد استعانت و توسّل آورده اند که آن را در ذیل آوریم:

مسأله مدد خواستن از کسی نیاز به اندکی تشریح دارد؛ زیرا یکنوع مدد و یاری توسط اسباب مادی صورت می گیرد که بدون آن امور مربوط به عالم؛ مختل می شود. مانند یاری رساندن گروههای مختلف اجتماعی به یکدیگر مانند کارگر، مهندس، معمار، نجار، آهنگر، که همه نیازمند به هم و ناگزیر از کمک خواستن به یکدیگرند.

بدیهی است که این نوع طلب یاری در هیچ دین و شریعتی ممنوع نیست. چون آن نوع استعانت که مختص خداست در آن دخیل نمی باشد. همچنین طلب دعا از نبی یا ولی جهت هدایت به راه راست که توسّط به اسباب غیر مادی است در اشاره قرآن و روایات حدیث آشکار بوده و جایز می باشد. این نوع مدد نیز در ردیف امدادهایی که مختص خدا بوده و خواستن آن از دیگران شرک است قرار ندارد.

اینک استعانتی را که ویژه خدا می باشد و خواستن آن از غیر خدا شرک است بررسی می کنیم. باید گفت: استعانت بر دو قسم است: یکی آنکه فرشته، ولی یا انسان دیگری را مانند خدا قادر و مختار مطلق قرار داده از او بخواهند تا حاجات و نیازهایشان را برآورده سازد، چنین کفر آشکاری را حتی مشرکان و بت پرستان کفر می دانند؛ زیرا آنها نیز بت ها و مزارها را مانند خدا قادر و مختار مطلق نمی دانند.

دوّم: استعانتی که مورد نظر کفّار می باشد و قرآن و اسلام آنرا باطل و شرک می داند. در آیه ﴿إیّاک نستعین﴾ این نوع شرک مورد نظر است، بدین معنی که کفّار معتقدند، «قادر مطلق خداست، ولی به یکی از مخلوقات خود اعم از فرشته یا ولی یا جنّ مقداری از قدرت و اختیار خود را واگذار نموده که او در آن حدّ مختار است» این همان استعانتی است که باعث امتیاز بین اسلام و کفر و مؤمن و کافر می باشد و قرآن آن را شرک و حرام قرار داده است. امّا مشرکین بت پرست به این اصل اعتقاد دارند و به آن عمل می کنند، این اشتباه از آنجا سرچشمه می گیرد که چون خداوند متعال بسیاری از امور دنیا را توسّط فرشتگان انجام می دهد، برخی از بینندگان دچار اشتباه شده، می پندارند که خدا به این فرشتگان تفویض اختیار کرده است یا انجام بعضی از کارهای شگفت انگیز و خارج از قدرت بشر که توسّط انبیاء صورت می گیرد و معجزه نام دارد یا کارهایی که بوسیله اولیاء انجام می گیرد و به کرامات شهرت دارند، اینجا در بدو امر این اشتباه رخ می دهد که اگر خدا به آنان چنین قدرت و اختیاری عطا نمی کرد، قادر به انجام این کارها نبودند بدین جهت مشرکین نسبت به انبیاء و اولیاء اعتقاد دارند که آنها تا حدّی مختارند؛ امّا در واقع چنین نیست؛ یعنی ارائه معجزه و کرامت جهت هدایت به راه راست فقط کار خدا می باشد و ظهور آن توسّط پیامبر یا ولی برای نشان دادن عظمت آنان است.

آیات بیشماری از قرآن حاکی از این است که پیامبر یا ولی در ایجاد معجزه و کرامت اختیاری ندارند از آن جمله است آیه 17 سوره انفال ﴿وما رمیت إذ رمیت ولکن الله رمی﴾ که یاد آور معجزه پیامبر اکرم ص می باشد.

بدین معنی که در یکی از جنگها آن حضرت مشتی ریک به سوی سپاه دشمن پرت کرد که به قدرت خدا آن ریگها به چشم همه دشمنان اصابت کرد خداوند در این رابطه فرمود: «تو نینداختی بلکه خدا انداخت».

بدیهی است که معجزه صادر شده از سوی پیامبر در حقیقت کار خدا می باشد. همچنین زمانیکه قوم نوح (ع) به او گفتند: «اگر راست می گویی عذابی را که ما را از آن می ترسانی بیاور»، فرمود: ﴿إنّما یأتیکم به الله إن شاء﴾ یعنی نازل کردن عذاب از آسمان به صورت معجزه کار من نیست؛ اگر خدا بخواهد، آن عذاب می آید. آنگاه شما نمی توانید از آن فرار کنید. همچنین قرآن در آیه 11 سوره ابراهیم به گفته گروهی از پیامبران اشاره نموده می فرماید: ﴿ما کان لنا أن نأتیکم بسلطان إلّا بإذن الله﴾ یعنی صدور معجزه در اختیار ما نیست و بدون خواست و مشیت الهی صورت نمی گیرد. پیامبر و ولی چنین اختیاری ندارند که هر وقت هر چه را بخواهند به صورت معجزه یا کرامت نشان دهند. مشرکین در هر زمان از پیامبران و نیزا از پیامبر اکرم ص معجزات خاصّی مطالبه می کردند امّا آنچه را که خدا می خواست آشکارا می کرد و آنچه را که نمی خواست ظاهر نمی کرد.

سراسر قرآن مملو از این گونه شهادت ها است، برای بیشتر روشن شدن مطلب مثالی می آوریم، فکر کنید، در اطاقی نشسته اید که روشنی آن توسط لامپ برق و هوای آن توسط پنکه به شمار می رسد؛ آیا این لامپ و پنکه در ایجاد روشنی و هوا رسانی خود مختارند؟، خیر زیرا آنها بوسیله اتصال به نیروگاه برق کار می کنند و اگر لحظه ای این اتصار قطع شود نه لامپ روشن می نماید و نه پنکه هو می رساند؛ چون در حقیقت کار لامپ و پنکه مستقل نیست؛ بلکه ارتباط مستقیم با برقی دارد که از نیروگاه دریافت می کنند. پیامبران علیهم السلام و اولیاء و فرشتگان خدا نیز چنین وضعی دارند یعنی در هر لحظه و هر کار خود محتاج خدا هستند. چون در سایه قدرت و مشیت اوست که هر کاری ایجاد می گردد.

اگر چه بروز آن مانند لامپ و پنکه توسّط انبیاء و اولیاء صورت می گیرد، از مثال فوق چنین بر می آید که اگر چه انبیاء و اولیاء در انجام امور فوق فاقد اختیارند با این حال نمی توان منکر نقش آنها گردید؛ زیرا همانطور که بدون لامپ و پنکه روشنی و باد به شمار نمی رسد؛ بدون وجود انبیاء و اولیاء معجزه و کرامت هم بوقوع نمی پیوندد.

در اینجا فقط یک اختلاف اساسی وجود دارد و آن اینکه با وجود جریان داشتن برق و اتصال آن، بدون لامپ و پنکه تولید روشنی و باد طبیعتاً غیر ممکن به نظر می رسد، امّا در مورد معجزه و کرامت باید گفت که حقّ تعالی قادر است بی واسطه و بدون پیامبر و ولی آن را متحقّق سازد. لیکن سنت خدا بر این اصل استوار است که صدور آنها وابسته به وجود انبیاء و اولیاء باشد چرا که هدف از معجزه و امور خارق العاده نمی تواند چیزی غیر از این باشد، پس روشن شد که باید اعتقاد داشت که همه امور در سایه قدرت و مشیت خدا انجام می گیرد و نیز باید به عظمت و ضرورت انبیاء و اولیاء اعتراف نمود وجودشان را لازم دانست، در غیر این صورت فرد از رضای الهی و اطاعت از احکام او محروم خواهد ماند. همان طور که اگر کسی از لامپ و پنکه قدردانی نکند و آنها را ضایع گرداند از فیض روشنی و هوا نیز محروم خواهد ماند.

چون مردم بیشتر در مورد مسائل وسیله، استعانت و استمداد به اشاکل بر می خورند امید است که تشریح مسائل فوق حقیقت را روشن کرده باشد. علاوه بر این باید بدانیم که وسیله قرار دادن انبیاء و اولیاء نه مطلقاً ممنوع بوده و نه مطلقاً جایز می باشد، بلکه در همان سطحی است که شرح آن گذشت، یعنی اگر کسی را مختار کل دانسته وسیله قرار دهیم، شرک و حرام است. ولی اگر فقط آنرا وسیله و دستاویز بدانیم جایز است. با وجود این متأسفانه مشاهده می شود که مردم در این مورد گرفتار افراط و تفریط شده اند. «والله أسأل الصواب والسداد وبیده المبدء والمعاد»[1].

____________________________

[1]. محمّد شفیع عثمانی دیوبندی، معارف القرآن، ترجمه و تحقیق: محمّد یوسف حسین پور، انتشارات شیخ الاسلام احمد جام، تربت جام، چاپ پنجم، 1387ش، ج1، ص122-118.

 

AA (2).jpgAA.jpgBB.jpgCC.jpgDD.jpgEE.jpg

نظرات کاربران
0 0
خدای متعال اجرتان را بدهد که دلایل روشنی را علیه این فرقه های گمراه می آورید.امیدوارم موفق و مویید باشید.
نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن
نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن