تاریخ ثبت  1399/12/12
تعداد بازدید  65

یکی از نقاط اختلاف میان وهابیت و دیگر مسلمانان به نحوه تعامل با متون دینی مربوط می شود. در حالیکه وهابیان در این خصوص با ظاهر گرایی و جمود برخود کرده و بر حمل همه الفاظ بر معانی لغوی و پر هیز از هرگونه تأویل پافشاری می کنند، عموم مسلمانان شیعه و سنی تأویل را که عبارت است از انعطاف پذیری روشمند و مبتنی بر قرائن آشکار را، نه تنها جائز بلکه ضروری می دانند.

در شماره قبل گفته شد که شوکانی نه تنها تآویل آیات و روایات را جائز می شمارد بلکه در مواردی بر ضرورت آن پافشاری کرده است مانند آنجا که آیه یا روایتی دلالتی ظاهری بر خطا یا گناه یکی از انبیاء داشته باشد. در این شماره برخی از این موارد که شوکانی تآویل را در آنها لازم می داند ذکر می کنیم:

 قوله: (إِنِّي سَقِيم)1  و قوله: (بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُم) 2 وَقَوْلِهِ فِي سَارَةَ: «إِنَّهَا أُخْتُهُ»3 عَلَى مَا يُخْرِجُهُ عَنْ مَحْضِ الْكَذِبِ، لِوُقُوعِ الْإِجْمَاعِ عَلَى امْتِنَاعِهِ مِنْهُمْ بَعْدَ النُّبُوَّةِ، وَهَكَذَا فِي قَوْلِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي يُونُسَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: (إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْه) 4 لَا بُدَّ مِنْ تَأْوِيلِهِ بِمَا يُخْرِجُهُ عَنْ ظَاهِرِهِ، وَهَكَذَا مَا فَعَلَهُ أَوْلَادُ يَعْقُوبَ بِأَخِيهِمْ يُوسُفَ5، وَهَكَذَا يُحْمَلُ مَا وَرَدَ عَنْ نَبِيِّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ: «كَانَ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِي كُلِّ يَوْمٍ، وَأَنَّهُ كَانَ يَتُوبُ إِلَيْهِ فِي كُلِّ يَوْمٍ» 6 عَلَى أَنَّ الْمُرَادَ رُجُوعُهُ مِنْ حَالَةٍ إِلَى أَرْفَعَ مِنْهَا. [1]

بنابراین آنچه از ابراهیم (صلی الله علیه وآله) صادر شده است که گفت: «من مریضم» و اینکه : «بت بزرگ این کار را انجام داده است» و اینکه درباره سارا گفت: «که خواهرش است» (تمام اینها را لازم است) بر معنایی دیگری حمل کرد که آن را از دروغ محض بیرون آورد، زیرا اتفاق نظر وجود ندارد که بعد از رسیدن به مقام نبوت، دروغ از ایشان صادر نمی شود. و به همین ترتیب سخن خداوند متعال در مورد یونس (علیه السلام): «هنگامى که از میان قومش بیرون رفت، در حالى که بر آنان خشم گرفته بود، و گمان کرد که ما هرگز بر او قدرت نخواهیم یافت» را باید به گونه که از معنای ظاهری خارج شود تأویل کرد. و همچنین کاری که فرزندان یعقوب با برادر خود یوسف کردند. و نیز آنچه که از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نقل شده است، که: «او هر روز از خدا طلب آمرزش می کرد، و به درگاه او توبه می کرد» باید تأویل شود بر اینکه مراد ایشان رجوع از حالش به حالی بالاتر و بوده است.

 

 

 

 

 

 

.[1] شوکانی، محمد بن علی: إرشاد الفحول إلي تحقيق الحق من علم الأصول، ریاض، دارالفضیله، چاپ اول، 1421، ج 1، ص 195.

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن