محمد رشید رضا (1865 - 1835) عالم و روزنامه نگار سوری است که در مصر زندگی می کرد و فتواهای وی در "مجله اسلامی" منتشر می شد.
منبع :  makhaterltakfir.com

بخشی از این فتواهای غیر الزام آور به سؤالات خوانندگان مسلمان در دنیا مربوط بود.

  لیور هالوی در کتاب  "محاکمه الجدید" به چگونگی بررسی فتاوای محمد رشید رضا در طرفداری از نظام سرمایه داری و بازارهای آزاد پرداخته است.

 در زبان رسانه فعلی ، کلمه "فتوا" دارای معانی ضمنی و ارتجاعی منفی است ، چرا که فتوا برای، تهدید به مرگ ، تصمیم گیری در مورد ممنوعیت نگارش یا اثرهای هنری تبدیل شده است و همانند دستورات دیکتاتوری نمی توان به آن اعتراض کرد.

 با توجه به اینکه فتوا با برداشتهای منفی  زیادی ارتباط دارد ، پیوند دادن فتوا با هرگونه پیشرفت  دشوار شده است ، چه رسد به درک آن به عنوان یک محرک اصلاح اقتصادی و اجتماعی.

 در طول تاریخ اسلام ، فتواها (که دیدگاههای مشروع فقهاءست) نقش مهمی در ارائه راهنمایی های فکری گروه های مسلمان ایفا کرده اند. این فتواها به جوامع مسلمان کمک کرده اند تا اعتقادات خود را با تحولات اقتصادی - اجتماعی در جهان که در آن زندگی می کنند ، آشتی دهند.

 لیور هالوی مورخ غربی می نویسد: "استفتائات در مجله المنار ، نشان دهنده ی رویگردانی از دین اسلام در زمان هژمونی اروپا و رشد سکولاریسم نبود ، بلکه بازتاب ورود شریعت به مناطق جدیدی از منافع دینی بود."

 رشید رضا در صدد ترویج نسخه ای از اسلام لیبرال بود که "کاملاً با تمدن معاصر اروپا و تقریباً با تمام پیشرفت های تکنولوژیکی آن ، و با بسیاری از امکانات موجود در آن ، حتی با " دستمال توالت" نیز سازگار باشد!

 به عبارت دیگر ، فتواها به معنای پیشرفت و نوآوری بود نه تصمیمی که توسط یک فقیه مرتج صادر شده و می خواست جامعه اسلامی به سبک زندگی سنتی پایبند باشد. فتوا به عنوان ابزار هماهنگی و تسهیل ، به مسلمانان كمك كرده است كه فهم خود را از اسلام گسترش دهند و به آنها كمك كنند، با واقعیات زندگی جدید مقابله كنند بدون آنكه آنها را از سنت های دینی جدا کند.

 در هر مرحله از توسعه تاریخ تمدن اسلامی ، عالمانی وجود داشتند كه با عقاید روشنگری خود به ادامه تحولات تمدنی كمك كرده و هرگونه شبهه در جامعه را از بین می برند.

  با نگاهی گذرا به منشأ و توسعه قوانین اسلامی ، از جمله برنامه ها و شاخه های آن ، نقش فتوا را در گسترش افق علوم اسلامی و ایجاد نشاط اجتماعی به ما نشان می دهد.

 در کتاب "محاکمه جدید" لیور هالوی آمده است : اصلاحات جهانی و مادی اسلام در دوره رشید رضا در سال های  1865-1935" ، موجب پیدایش "سلفیسم لیبرال" در ابتدای قرن بیستم گردید.

 رشید رضا یک عالم مصلح و  مؤثر اما بحث برانگیز اسلامی بود ، و او از سال 1903 تا زمان مرگش در سال 1935 بخش فتوایی را در مجله "المنار" خود ترسیم کرده بود.

 در  32 سال ، حدودا 1060 فتوا ، صادر کرد که فتاوای مذکور در شش مجلد به چاپ رسیده است.

 بخش عمده ای از این فتواها - که الزام آور نبوده - پاسخ به استفتائات خوانندگان و عموم مسلمانان از سراسر جهان اسلام بود.

 از آنجا که رشید رضا روزنامه نگار سوری بود که در مصر زندگی می کرد و سابقه ای در مطالعه علوم اسلامی داشت ، خود را مفتی نمی دانست اما در عین حال او یک عالم دینی معمولی نیز نبود.

 هالوی می نویسد:

 رشید رضا از جمله دانشمندان و محققان مسلمانی است که برای تشویق مسلمانان به پذیرش و استفاده از فن آوری های مدرن فتوا صادر کرد.

 رشید رضا در فتواهای پراگماتیسم خود از "ابزارهای قانونی" خود برای آشتی دادن احکام اسلامی با تحولات مادی استفاده کرد و با این کار او به رفع تنش بین الزامات تجاری و دینی کمک کرد.

 در خلال این فتاوا، رشید رضا در لبه ی تیغ  مناسبات دینی و انحراف از دین حرکت می کرد. بسیاری از سؤالاتی که وی درمورد برخی از بحث برانگیزترین مباحث مذهبی آن زمان پاسخ داد ، مربوط به کالاها ، فناوری ها و سبک های مدرن شرکت ها بود.

 برخی از این استفتائات مربوط به استفاده مسلمانان از فن آوری های اروپایی و آمریکایی ، استفاده از برخی محصولات مدرن در آن زمان مانند دستمال توالت ، اسکناس ،کلاه ، شلوارهای تحریک کننده جنسی فرانسوی و همچنین استفاده از فرصت های جدید تجاری بود. رضا از طریق فتواهای خود این اعتقاد را تقویت  می کرد که اسلام دینی است که طرفدار تجارت آزاد است.

  هالوی دراین‌باره می نویسد: " استفتائات در مجله المنار ، نشان از سقوط شریعت در زمان سلطه اروپا یا رشد سکولاریسم نبود ، بلکه بازتاب ورود شریعت به مناطق جدید با منافع دینی بود."

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن