برای آشنایی با سلفیه ونقد افکار آنها لازم است مطالعاتی انجام گیرد که سیر مطالعاتی مقدماتی وتکمیلی سلفی پژوهی توسط محققین موسسه دارالاعلام لمدرسه اهل البیت (ع) آماده شده است.

مقدمه:

"سَلَفی" به گروهی از مسلمانان گفته می‌شود که خود را پیرو سلف صالح می‌دانند و مدعی هستند که در عمل و اعتقاد خود از پیامبر اسلام، صحابه و تابعین تبعیت می‌کنند. سلفی گری دو رکن اساسی دارد: یکی بازگشت به شیوه زندگی و مرام سلف صالح و دوم مبارزه با بدعت. سلفی‌گری دارای ابعاد مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، و سیاسی است و تاثیری بنیادین بر مسلمانان در گوشه و کنار جهان اسلام گذاشته است. سلفیان بر بازگرداندن تفکر اسلامی به اصل خالص آن، تبعیت از قرآن و سنت، مردود دانستن تفسیرهای جدید، و حفظ اتحاد امت اسلامی تاکید دارند. در همین راستا گروهها و جریانهای مختلفی از میان سلفی ها برخاسته که هر یک با قرائت خاصی از دین، به دنبال پی ریزی آن می باشد.

جهان اسلام در تعامل با افکار سلفیت در دوره ای از زمان به سر می برد که در نوع خود بی سابقه می باشد. لذا بررسی آراء و افکار سلفی ها در این زمان بسیار ضروری به نظر می رسد. در این راستا برای مطالعه علاقمندان در این زمینه، سیر مطالعاتی سلفی گری در چهار موضوع تاریخ سلفیه ، عقاید سلفیه ، شخصیت شناسی سلفیه و جریان شناسی سلفیه ارائه می شود. لازم به ذکر است این سیر مطالعاتی در دو سطح مقدماتی و تکمیلی تقدیم می گردد.

 

سیر مطالعاتی مقدماتی (سلفی پژوهی):

الف) تاریخ سلفیه:

1-  سلفی گری و وهابیت ج 1 (تبار شناسی)

مولف: سيد مهدي علي‌زاده موسوي   

توضیح:                                                                                                              

حجه الاسلام و المسلمین دکتر علیزاده موسوی از اساتید نقد وهابیت می باشند. کتاب حاضر جريان فکري و سياسي سلفي‌گري، گستره جغرافيايي آن و نيز ظهور و شکل‌گيري فرقه‌هاي افراطي را در تاريخ اسلام مورد مطالعه و پژوهش قرار مي‌دهد. نويسنده در بخش اول به تعريف و تبيين مفهوم لغوي و اصطلاحي سلف و سلفي‌گري پرداخته و سپس راجع به اصول و مباني اين جريان، رويکرد و روش‌شناسي سلفي‌گري و دريافت و برداشت‌هاي آن‌ها از قرآن و سنت بحث مي‌کند. سلفي‌گري در دوران معاصر با توجه به ظهور و انديشه‌هاي جديد از لحاظ روش‌شناسي و معرفت‌شناسي و ديدگاهشان نسبت به مسايل سياسي به شکل‌ها و گونه‌هاي ديگري نمودار شده که مولف اين موضوع را در فصول بعد بررسي مي‌کند. وي چند فصل را هم به بررسي مصداقي سلفي‌گري در شبه قاره، هند، پاکستان، مصر و سوريه پرداخته و به خصوصيات و مشخصات آن‌ها هم اشاره مي‌نمايد. نگارنده بخش دوم را به تبارشناسي جريان وهابيت اختصاص داده و آن‌ها را ذيل اين عناوين: سلفي‌گري نقلي با محوريت احمد بن حنبل، سلفي‌گري اعتقادي با رويکرد کلامي با توجه به ديدگاه‌هاي ابن تيميه و نيز سلفي‌گري وهابي در دوره جديد که عربستان سعودي محور و کانون اصلي آن بوده است، مورد پژوهش قرار مي‌دهد. دو جلد دیگر این کتاب به اعتقادات و شبهات وهابیت می پردازد که توصیه می شود خوانندگان مطالعه نمایند.

 

2- جستارهایی در نقد سلفی گری و وهابیت

مولف: معاونت فرهنگی تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی

توضیح:                                                                                                             

پژوهشی در نقد و ارزیابی افکار انحرافی وهابیت و آسیب‌شناسی عقاید آنان است. در این پژوهش ابتدا تاریخچه‌ای از سلفی‌گری و ریشه این تفکر انحرافی ارایه شده و پایه‌ریزی این تفکر توسط افرادی مانند ابن تیمیه مورد تجزیه و تحلیل تاریخی قرار گرفته است. آنگاه به نقد سلفی‌گری جدید پرداخته شده و پیشرفت تفکرات سلفی عامل مهمی در تقابل با وحدت اسلامی و تقریب بین مذاهب عنوان گردیده و زمینه‌های شکل‌گیری وهابیت جهادی با افکار افراطی بررسی شده است.

در ادامه نگارنده به نقد مبانی اعتقادی سلفیها پرداخته و برداشت‌های نادرست آنان از برخی مفاهیم قرآنی مانند الله، توحید، شرک، عبادت، شفاعت، دعا و بدعت خواندن برخی از امور مانند توسل و زیارت و شرک خواندن آنها از جانب آنان را مورد نقادی قرار داده و معیارهای کفر و شرک را از دیدگاه قرآن کریم بررسی نموده است. در همین راستا وی به نقد جسمانیت خدا و اعتقاد به رویت حسی خداوند از جانب عالمان وهابی پرداخته و نظریه عدالت همگی صحابه را نقد کرده و حدیث عشره مبشره را از لحاظ دلالت، متن و سند مورد نقد و ارزیابی قرار داده است

.

3- سلفی‌گری در آیینه تاریخ

مولف: حضرت آیت‌الله جعفر سبحانی

توضیح:                                                                                                       

امروز حركت سلفي سبب كشتارها و اعزام تروريستها به نقاط مختلف جهان است كه نتيجه آن، ويراني كشورهاي اسلامي و كشتار بيگناهان از زنان و كودكان و غير نظاميان است. اين كتاب اثر حضرت آیت‌الله جعفر سبحانی بوده و لذا در نوع خود از آثار متقن علمی می باشد. عناوینی که در کتاب به آنها اشاره شده عبارتند از سلفي‌گري ديرينه و نوين، آيه‌هايي كه دستاويز سلفيان شده است، ميزان فرمانبرداري صحابه از پيامبر(ص)، رفتار رهبران سلف در آيينه تاريخ، پاسداري از آموزه‌هاي نبوي و خيرالقرون، هفتاد و سه ملت و خيرالقرون، چگونه واژه سلفي در كشور مصر ظاهر شد و سلفي‌گري در فرايند تكامل گرد‌آوري شده است

.

4- زمینه های تاریخی سلفیه (مقاله)

نویسنده : احمد پاکتچی

توضیح:

سلف به معنای گذشته و در اصطلاح به معنای بازگشت به گذشته می باشد. سلف گرایی از سده 2ق تا به الان وجود داشته و تحولاتی را به خود دیده است. از رهبران سلف گرایی که تاثیر بسزایی در روند سلف گرایی داشتند می توان به ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب اشاره کرد. در این نوشتار – که بخشی از کتاب بنیاد گرایی و سلفیه می باشد- زمینه های تاریخی سلفیه مورد بررسی قرار گرفته است.

 

5- عثمانيه و اصحاب حديث قرون نخستين تا ظهور احمد بن حنبل(مقاله)

نویسنده: مهدی فرمانیان

توضیح:

يكى از فرقه‌هاى به وجود آمده در نيمة نخست قرن اول هجرى عثمانيه بود. عثمانى‌مذهبان معتقد بودند خليفة سوم مظلوم كشته شده و امام على(علیه السّلام) در قتل او شريك است. امويان عثماني‌مذهب دوران خلافت حضرت امير(علیه السّلام) را دوران فتنه معرفى کرده و اين چنين تأثير سنن علوى در ميان اهل‌سنت كم‌رنگ گرديد. عدم پذيرش خلافت حضرت امير(علیه السّلام) تا ظهور احمد بن‌حنبل (م241‌ق) ادامه يافت؛ اما پذيرش امام على(علیه السّلام) به‌ عنوان خليفة چهارم توسط رئيس حنابله باعث افول تدريجى عثمانيه و در نهايت، از بين رفتن اين فرقه در قرن چهارم گرديد. اين مقاله به بررسى نگاه محدثان بزرگ اهل‌سنت در باب عثمان و على(علیه السّلام) در دو قرن اول هجرى پرداخته است و نگرش محدثان مورد اعتماد اهل‌سنت را تا ظهور احمد بن‌حنبل بررسى مي‌كند.

 

6- اصحاب‌ حديث (مقاله)

نویسنده : احمد پاکتچی

توضیح:

اصحاب حدیث در معنای عام خود، عنوان گروهی از عالمان اسلامی است که در شیوه‌ی خود برای احادیث و پیروی آن اعتنایی ویژه داشته‌اند. اصحاب حدیث به معنای اعم، موضوعات مختلف دینی اعم از فقه، کلام و غیر آن را مورد بررسی قرار داده‌اند، اما آنان بیش از هر چیز در تاریخ فرهنگ اسلامی به عنوان یکی از دو گرایش اصلی در فقه اهل سنت در سده‌های نخستین در مقابل اهل رأی شهرت دارند. در این مقاله -که از مقالات دائر‌ه‌المعارف بزرگ اسلامی می باشد- اهل حدیث و مذاهب اهل حدیث مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.

 

ب) عقاید سلفیه:

  1. سلفی گری و وهابیت ج 2 (مبانی اعتقادی)

مولف: سیدمهدی علی زاده موسوی

توضیح:                                                                                                                      

این اثر، جلد دوم کتاب "سلفی گری و وهابیت" استاد علیزاده موسوی است. ایشان در جلد اول به تاریخ  و تبار شناسی وهابیت پرداختند و در این جلد به مبانی اعتقادی وهابیت می پردازد. کتاب دارای چهار بخش و در 20 فصل ارائه شده و نویسنده در آن با پژوهشی دقیق و متقن به ارائه چهره‌ای واقعی از سلفی‌گری و وهابیت پرداخته و مبانی اعتقادی آنها را به تصویر کشیده است. ایشان موضوعاتی مثل توحید و شرک (اقسام توحید)، ایمان وکفر، سنت و بدعت، حیات برزخی و... را به خوبی تبیین نموده است.

 

 

2.سلفیان باورها و کارکردها

      نويسنده: نجم‌الدين طبسي

نشر:  دلیل ما، 1385 

توضیح:                                                                                                   

«سلفى» به کسى گفته مى شود که در فقه و اخلاق و عقاید پیرو قدما است. کتاب حاضر پس از معرفى خاستگاه تاریخى سلفیان ،  به چهار محور اصلى آثار وجود سلفیان و عقاید سلفى گرى در اسلام پرداخته است . محور اول به تحقیقى دربارة سلفى ها و ارزیابى عقاید ابن تیمیه و مظاهر نفاق و کینه توزى او در باورهاى شیعیان و اعتقادات آن ها پرداخته است . محور دوم با عنوان « آیا سلفى تابع سنت پیامبر اکرم (ص) است ؟» به برخى از بدعت هاى سلفیان در سنت هاى پیامبر(ص) و اقدامات آنها علیه رسول خدا (ص) پرداخته شده است . محور سوم به ادلة مشروعیت خلافت ابوبکر در نظر سلفى ها نگاهى اجمالى دارد و سپس در محور چهارم به مسئله شورا و دور کردن امام على (ع) از خلافت و موضع گیرى هاى خلفا در این مورد پرداخته شده است . سراسر کتاب نقد عقاید وهابیون و سلفى ها و کسانى است که پیرو عقاید آنان هستند نویسندة کتاب اصرار داشته است مستندات خودرا از کتب اصلى و منابع اهل سنت نقل نماید .

 

3- شناخت سلفیه

مولف: علی الله بداشتی

توضیح:                                                                                                            

کتاب شناخت سلفیه، توسط علی الله بداشتی به رشته تحریر در آمده است. يكى از فرقه‏ هایی كه از گذشته تاکنون به اخذ مسائل اعتقادى و فروع عملى از ظواهر قرآن و روايت اصرار مى ‏ورزيدند اهل حديث بودند. از درون اين جريان فكرى در قرون اخير تفكر سلف ‏گرايى با نام سلفيه به عنوان يك فرقه شكل گرفت. آنان مدعى‏ اند که در اعتقادات و احكام فقهى به سلف صالح اقتدا می کنند. سلفیون با عقائدی متحجرانه، حکم به تکفیر جمیع مسلمین غیر از خودشان را داده اند. مؤلف در اثر حاضر درصدد است تا به معرفی و تبیین سلفیه و جریان سلفی گری پرداخته و نظریات موافقان و مخالفان آنان بررسی نماید.

این کتاب شامل مقدمه و یازده مبحث می باشد. بعضی از مباحث کتاب عبارتند از: معنای سلفیه، تعریف سلفیه از دیدگاه موافقان، تعریف سلفیه از دیدگاه مخالفان، بررسی و نقد تعاریف، معنای پیروی از سلف، مصادیق سلف، تعریف صحابه، نقد تعریف صحابه، عدالت صحابه و تابعین، تاریخچه و پیدایش سلفیه و تحولات آن و... .

 

4- بررسی و نقد آرای سلفیّه دربارۀ توحید

مولف: علی الله بداشتی

توضیح:                                                                                                                  

کتاب بررسی و نقد آرای سلفیه درباره‌ توحید از دیدگاه قرآن، سنت و برهان. بقلم علی‌الله بداشتی به رشته تحریر درآمده است.

در شرایط کنونی، ملل مسلمان درگیر فتنه‌ هایی هستند که از جانب فرقه ای موسوم به سلفیه بر جهان اسلام تحمیل شده است. این فتنه که با قتل و کشتار مسلمین بالأخص شیعیان همراه گشته است. لذا این مسئله، نظر مبنایی به تفکر سلفی ‌گری را ضروری ساخته تا مؤلفین و محققین را به نقد و بررسی برای مشخص نمودن ماهیت این فرقه ترغیب نماید. اثر حاضر به شرح و بررسی و نقد تفکر سلفیه، حول توحید و صفات خدای سبحان از منظر قرآن، سنت و دلائل عقلی پرداخته است. از آنجا که سلفیه در باب روش شناخت اسماء و صفات الهی، روش عقلی را بی اعتبار دانسته و تنها روش نقلی را مبنای معرفت خویش قرار داده و در روش نقلی نیز، به ظاهرگرایی در قرآن و سنت روی آورده اند از اینرو در معناشناسی صفات الهی دچار مشکل ظاهرگرایی شده و نتوانسته اند تصویر واضحی از صفات الهی، به خصوص در صفات خبری مانند استوای خدا بر عرش، وجه داشتن، دست داشتن و...، ارائه نمایند و در نتیجه، صفاتی زائد بر ذات برای خدا اثبات کردند، که این با توحید صفاتی و به تبع آن با توحید ذاتی به معنای بساطت ذات از هرگونه ترکیب، تعارض دارد که در اثر حاضر، این مسئله ابتدا معناشناسی شده و سپس از این زاویه، اصول سلفیه در صفات، بررسی و نقد شده است.  

این کتاب حاوی مقدمه ای در رابطه با سابقه تفکر سلفی گری بوده و در پنج فصل تنظیم شده و در آن به شناخت سلفیه، بررسی و نقد مبانی فکری سلفیه در توحید، بررسی و نقد نظرات سلفیه در توحید و نقد نظرات سلفیه در صفات خدا پرداخته است.

 

5مبانی فکری سلفیه(پایان نامه)

مولف: مهدی فرمانیان

توضیح:

سلفیه عنوان جریانی از اصحاب حدیث اهل سنت با گرایش های گوناگون است که عقل را در فهم الهیات شایسته ندانسته، بر نقل تاکید فراوان دارد. این جریان فکری معتقد است که فهم سلف سه قرن اول هجری از همه فهم ها – متکلمان ، فلاسفه، عرفا و دیگر مذاهب – بهتر و به حق و حقیقت نزدیک تر است و دیگر فهم ها – بالاخص عقل گرایان و شهودیان – خالی از خلوص است. سلفیه اصطلاحی است که اگر چه در یکصد سال اخیر رواج یافته و بیشتر به کار می رود، اما ریشه در تفکر حدیث گرایان ظاهر گرا دارد و آرای جدید ابن تیمیه، ابن قیم ، ابن الوزیر را به عنوان تفکر سلف مطرح می سازد. مبانی فکری را می توان در چهار بخش هستی شناسی، معرفت شناسی، معنا شناسی و روش شناسی تقسیم کرد، ولی باید متذکر شد که در تفکر سلفیان این چهار بخش آنچنان به هم تنیده که تفکیک آنها  کمی مشکل و گاه با تداخل همراه است.

پذیرش این مبانی فکری ، موجب پذیرش خدایی انسانوار و فهمی تشبیهی – تجسیمی در باب ذات و اسماء و صفات خداوند شده و پیروان این اندیشه را چنان جزم گرا کرده که تنها خود را حق دانسته و دیگران را باطل محض؛ اما دلایل آنان درباب خلوص فهم آنها، به شدت مورد نقد دیگر جریان های فکری اسلامی قرار گرفته است. این پایان نامه به تبیین و نقد این مبانی می پردازد. متاسفانه این اثر گرانقدر علمی تاکنون به چاپ نرسیده است.

 

6 - سلفی گري (وهابیت) و پاسخ به شبهات

مولف: علی اصغر رضوانی

توضیح:                                                                                                        

نویسنده محترم از جمله پژوهشگرانی است که کتب متعددی در نقد تفکر وهابیت و شخصیت های آنها نگاشته است. این کتاب تحقیقی جامع پیرامون فرقه وهابیت می باشد که در آن مباحثی چون تاریخ وهابیت، عقاید و شبهات آنان عنوان شده است. موضوعات بحث شده توسط نویسنده محترم در این کتاب عبارتند از: تاریخ سلفی گری، صفات الهی از دیدگاه وهابیت، مبانی اعتقادی وهابیت، فتاوا و آراء وهابیان و...

 

 

 

ج) شخصیت شناسی سلفیه:

1- احمد بن حنبل(مقاله)

مولف: احمد پاکتچی

توضیح:

بی شک نکته ای که در آغاز راه مطالعه سلفیت و وهابیت توجه محققین را به خود جلب می کند، اعتقاد و پایبندی آنها به مذهب حنبلی است و همین امر اهمیت مطالعه و بررسی سیره و تاریخ احمد بن حنبل، به عنوان موسس این مکتب فقهی، را در نظر پژوهشگران دو چندان می کند. با نگاهی گذرا به زندگانی احمد در می یابیم که وی یکی از فقهایی بوده است که در مسایل سیاسی بسیار ورود می کرد و با وجود پافشاری روی سلف و بازگرداندن اسلام به آن دوره، در عمل تلاش می کرد که روابط میان فرق را بهبود بخشد. در این مقاله سعی شده است که با بهره گیری از روایات منقول از احمد، چارچوب فکری این فقیه معاصر با حکومت عباسیان مشخص شود. بر این اساس نویسنده ابتدا شمه ای از تاریخ و سرگذشت وی را به نقل از منابع معتبر آورده است که در ذیل آن به زندگی و آثار وی نیز پرداخته شده است. پس از آن به بررسی اندیشه های سیاسی وی پرداخته است و در ذیل آن موضوعاتی همچون رویارویی و تقابل احمد با خلفا به خصوص مأمون و معتصم و به ویژه جریان محنه، رویکرد وی نسبت به خلفای چهارگانه و مقایسه آن با رویکرد دیگر علما و بزرگان، جایگاه ورع در نگرش سیاسی احمد، پرهیز از خشونت و در نهایت مسئله دوری از سلطان پرداخته است. این نوشتار بخشی از کتاب اندیشه های سیاسی متفکران مسلمان؛ جلد اول نوشته آقای علی اکبر علیخانی و همکاران می باشد.

 

2- بربهاری(مقاله)

مولف: علی محمد سرلک

توضیح:

اگر بخواهیم برای مذهب سلفی گری آغازی را ذکر کنیم، هرگز نمی توانیم نقش بربهاری را نادیده بگیریم. مبانی اندیشه ای افرادی همانند ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب در اندیشه و عمل بربهاری به خوبی هویداست. اما آنچه سلفی گری وی را از ابن تیمیه متمایز می کند، ارائه فهرستی از معتقدات پراکنده، بدون در نظر گرفتن پشتوانه علمی است که بیش تر، جنبه احساساتی و بلند پروازانه دارد. حتی وی می کوشد اندیشه های خود را در قالب تهدید و یا التماس، به مخاطبان خود القا کند. بربهاری شخصیتی است که قبل از ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب، علم بازگشت به سلف را برافراشت، بنابراین شناخت وی و آراء و اندیشه هایش برای شناخت بهتر اندیشه های ارتجاعی امروز امری لازم است. در این نوشتار زندگی نامه و اعتقادات بربهاری مورد بررسی قرار گرفته است.

 

3- ابن تیمیه موسس افکار وهابیت

پدید آورنده: علي اصغر رضوانی

ناشر: مسجد مقدس جمكران                                                                                                          

توضیح:                                                                                                     

این کتاب در نقد شخصيت و افكار ابن تيميه و تأثيرات منفي اوست. ابن‏تيميه از عالمان سده هشتم هجري است كه به دليل سنّت‏گرايي و تصلب در گرايش‏هاي ديني و مناظرات و جدلهايش همواره مورد طعن و رد عالمان معاصرش قرار مي‏گرفت. نويسنده با بررسي تعدادي از آراء خاص او مانند تحريم زيارت قبور, تحريم استغاثه به غير خدا, نسبت دادن جسميت به خداوند و... به نقد و رد آنها پرداخته و برخي تناقض‏هاي فكري او را نشان داده است. فصول شرح حال ابن‏تيميه, دشمني ابن تيميه با اهل‏بيت و دفاع او از مخالفان اهل‏بيت، عناوين سه‏گانه كتاب می باشد. نويسنده افكار وهابيت را كه مأخوذ از ابن‏تيميه است با ادله مختلف رد مي‏كند.

 

4- ابن تیمیه (دایره المعارف بزرگ اسلامی)

مولف: عباس‌ زرياب‌

توضیح:                                                                                                     

ابن تیمیه حرانی یکی از عالمان سلفی، تأثیر گذار در اندیشه های اسلامی بود. بررسی شخصیت و زندگانی او امری ضروری می باشد. یکی از منابع مفید شناخت این شخصیت، مدخل ابن تیمیه در دایره المعارف بزرگ اسلامی است که به قلم دکتر زریاب تهیه شده است.

 

 

 

5- ابن قیم(مقاله)

مولف: نجیب مایل هروی

توضیح:

شمس الدین ابو عبدالله، محمد بن ابی بکر بن ایوب زرعی (7صفر 691 - 13 رجب 751ق)، دانشمند حنبلی که به سبب کثرت تألیفات در زمینه های گوناگون شهرت یافته است. او را به اعتبار شغل پدرش که قیم (مباشر) مدرسه جوزیه بوده است، ابن قیم خوانده اند. ابن قیم پیش از رسیدن به ابن تیمیه، یعنی قبل از 712 ق با تصوف نیز آشنا بوده و به مشرب صوفیانه تمایل داشته است. دانش و آموخته های علمی وی آنگاه شکوفا شده و تکمیل گردیده که در اوج جوانی، یعنی در 21سالگی به جمع شاگردان ابن تیمیه بپیوسته است. این مقاله به شرح زندگی نامه و عقاید ابن قیم پرداخته است. این مقاله از دائره المعارف بزرگ اسلامی می باشد.

 

6- محمد ابن عبدالوهاب بنیانگذار وهابیت

نویسنده :علی اصغر رضوانی                                                                                 

ناشر :نشر مشعر

توضیح:

یکی از فرقه هایی که امروزه در مقابل مبانی اسلام و اعتقادات مسلمانان قد برافراشته ، فرقه ای موسوم به « وهابیت » است. این فرقه منسوب به موسس آن « محمد بن عبدالوهاب بن  سلیمان نجدی » است . اوکسی است که با ادعای احیای توحید وسلفی گری ، همان عقاید و افکارابن تیمیه را درشبه جزیره عربستان پیاده کرده و آل سعود نیز مجری این افکار گشت .این فرقه از قرن دوازدهم تاکنون برجای مانده  است. کتاب "محمدبن عبدالوهاب بنیانگذار وهابیت" توسط علی اصغر رضوانی  به رشته تحریر در آمده است. نویسنده در این مجال قصد دارد پیرامون شخصیت وعملکرد موسس این فرقه با زبانی ساده و شیوا مطالب مفیدی را برای جویندگان حقیقت بیان نماید .

کتاب با شرح حال محمدبن عبد الوهاب و بیان سیر زندگانی او آغاز شده  وسپس  وارد فعالیتهای محمد بن عبدالوهاب مانند بستن پیمان با امیر عیینه و امر به هجرت به نجد و... می گردد . سپس نویسنده به عکس العمل دیگران - از جمله سلیمان بن عبد الوهاب برادر  محمدبن عبدالوهاب - در مخالفت با افکار محمد بن عبدالوهاب اشاره کرده است.

بخش بعدی کتاب تحت عنوان اعتقادات محمدبن عبدالوهاب می باشد. در این بخش مباحثی چون تکفیر مسلمانان، اعتقاد محمد بن عبدالوهاب در توحید ومعیارهای او آورده شده است. نویسنده نیز در این بخش با استفاده از کتاب وسنت به معیارهای شرک و توحید وهابیت پاسخ داده و سپس به گستره موارد تکفیر مسلمانان توسط  محمد بن عبدالوهاب  اشاره کرده است . در پایان کتاب به بیش از ده  دیدگاه از علمای اهل سنت درباره محمد بن عبد الوهاب اشاره شده است.

 

7- البانی وبن باز محدث و مفتی وهابیان

مؤلف: علی اصغر رضوانی  

نشر : مشعر قم 1390

توضیح:                                                                                              

کتاب البانی و بن باز محدث و مفتی وهابیان توسط علی اصغر رضوانی به رشته تحریر در آمده است. دو تن از برترین عالمان سلفی معاصر که تاثیر بسیاری بر وهابیت گذاردند البانی و بن باز می باشند. این کتاب تنها کتاب فارسی است که به این دو عالم سلفی به طور مستقل پرداخته است. نویسنده درصدد بیان شرح حال و اعتقادات دو تن از بزرگان این فرقه بنام البانی و بن باز می باشد.

نویسنده می گوید: شناخت راز و رمزها و سیر تحول و اندیشه های فرقه وهابیت کاری است بایسته تحقیق تا بتوان زوایای پیدا و پنهان این تفکر را شناخته و با بهره مندی از منابع تحقیقاتی فراوان به واکاوی اندیشه ها و نگرش های این فرقه پرداخته شود. یکی از بزرگان وهابیت البانی که محدث وهابیون و یکی دیگر بن باز مفتی وهابیون می باشد. اینان نظرات مختلف و شاذی را در اسلامی بیان کرده اند و وهابیون تمام این نظریه ها را بدون کم و کاست انجام می دهند و باعث تفرقه و اختلاف بین مسلمانان شده اند.

این کتاب شامل دیباچه و دو بخش می باشد. بخش اول: البانی محدث وهابیان که شامل مباحثی همچون شرح حال البانی, فتاوای البانی, اتهامات البانی به دیگران, برخی از روایات تصحیح شده توسط البانی, کارهای منفی البانی و دیدگاه های سیاسی البانی تشکیل شده است. در بخش دوم نیز که شامل مباحثی همچون شرح حال بن باز, دیدگا های فقهی بن باز, نقد مبانی اجتهادی بن باز و نقدِ میزان بودن فعل سلف می باشد.

 

د) جریان شناسی سلفیه:

1- ماضی استمراری

توضیح:                                                                                                        

کتاب ماضی استمراری بقلم سعید زاهدی به رشته تحریر درآمده است. یکی از جریاناتی که در سالهای اخیر نقش عمده ای در سیاستهای منطقه‌ ای ایفا کرده و هر روز بر دامنه گسترش نفوذ آن در منطقه افزوده می‌ شود، جریان سلفی است. متاسفانه دامنه انحرافات وسیع تفکر سلفیون در جهان اسلام به حوزه عقائد دیگر مذاهب شناخته شده اسلامی نیز سرایت کرده است. کتاب حاضر حاوی مطالبی در تاریخ و عقائد سلفیون در جهان اسلام از وهابیت تا القاعده است. مؤلف این اثر درصدد برآمده تا به تبیین مبانی فکری جریانهای سلفی از آغاز (احمد بن حنبل) تا وهابیت عربستان و اخوان المسلمین در مصر، و مبارزه مسلمین هند و پاکستان با استعمار انگلیس و جنگ افغانستان و ایجاد طالبان و القاعده بپردازد.

این کتاب حاوی مقدمه و هفت فصل می باشد. در فصل اول ايده اوليه سلفي‌ گري توضيح داده شده و با مروري بر مكاتب فقهي و كلامي اهل سنت، زمينه‌ هايي را كه به بروز اين گرايش انجاميده است برشمرده است. در فصل دوم به بررسی، ایجاد و توسعه سلفي‌ گري در عربستان و بنيانهاي شكل ‌گيري وهابيت می پردازد. در فصول سوم و چهارم به مطالبی حول سلفي ‌گري در هند و به تبع آن پاكستان و سلفي‌ گري در مصر پرداخته و مطالبي است كه کمک مي‌كند تا درك و تحليل درستي از ماجراها و اتفاقات تروريستي هند و پاكستان و مصر داشته باشيم. در فصل پنجم اتحاد سلفي ‌هاي مصر، عربستان و هند را در افغانستان و جنگ با شوروي بازشناسي مي‌ كند. فصل ششم به بررسي اختصاصي گروهي از سلفي ‌ها يعني طالبان در افغانستان مي ‌پردازد. فصل هفتم به تشكيل القاعده بعد از جنگ در افغانستان می پردازد.

مؤلف بعد از بررسی جریانهای سلفی از ابتدا تاکنون به این نتیجه رسیده است که این فرقه خود را مسلمان واقعی دانسته و مابقی مسلمین را تکفیر نموده و اقدام به قتل و کشتار آنان می نمایند. همچنین مؤلف تمامی جنایاتی را که در جهان اسلام صورت می گیرد را به دست سلفیون دانسته و نتیجه عمل سلفیون مصر، هند و عربستان و اتفاقات تروریستی در منطقه را در نابودی اسلام اصیل و ارزشهای آن می داند.   

 

2 - گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز(مقاله)

نویسنده : مهدی فرمانیان

توضیح:

تفکر بازگشت به سلف به میزان قابل توجهی در جوامع اسلامی مورد استقبال عالمان و جوانان قرار گرفته است. در این میان گرایش های فکری گوناگونی در میان سلفیان به وجود آمده است که می توان از سلفیه تکفیری وهابی عربستان، سلفیه افراطی دیوبندی شبه قاره هند، سلفیه اعتدالی اخوان المسلمین مصر و سلفیه جهادی سید قطبی یاد کرد. وهابیت در جهان اسلام خود را به عنوان سلفیه مطرح ساخته و اندیشه های غیراسلامی خویش را به عنوان تفکر سلف به جهانیان عرضه می کند و با حربه تکفیر به تفرقه میان مسلمانان دامن می زند. در قرن دوازدهم گرایش سلفی به وسیله شاه ولی اللّه دهلوی در هند گسترش یافت و پس از آن، دیوبندیه و جماعة التبلیغ به تفکرات سلفیه توجه ویژه نمودند. در قرن چهاردهم، سید محمد رشید رضا در شمال آفریقا از سلفی گری طرفداری کرده، تفکرات ابن تیمیه را پذیرفت، ولی هیچ گاه موافق تندروی های وهابیان نبود. اخوان المسلمین مصر گرایش سلفیه اعتدالی را پذیرفت و تقریب میان مذاهب را در دستور کار خویش قرار دادند. این نوشتار ویژگی ها و اندیشه های این چهار تفکر سلفی را بررسی کرده و نشان داده که اختلافات فراوانی میان این چهار گرایش وجود دارد و اشتراک آن ها در بازگشت به سلف است که با افکار ابن تیمیه و طرفداران آن درآمیخته است. این مقاله در مجله مشکوه، پاییز 1388 - شماره 104 به چاپ رسیده است.

 

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن