تاریخ ثبت  1398/05/19
تعداد بازدید  701

مقدمه

آغاز موسم حج باید تداعی کننده خاطرات شیرین حج و بندگی الهی باشد. مسلمانانی که توفیق حضور در این سفر معنوی را داشته و در حرم امن الهی به عشق بازی با خالق سبحان پرداخته­اند، هر ساله با ورود موسم حج و با مشاهده تصاویر زیارت خانه خدا توسط حجاج، باید به یاد خاطرات شیرین و پر از معنویت سفر حج خویش اشک شوق و حسرت و دلتنگی در چشمانشان حلقه زند و با آرزوی تکرار آن خاطرات دست نیاز به سوی درگاه الهی دراز کنند. اما متاسفانه واقعیت چیز دیگریست!

تسلط وهبایان بر خانه خدا و جنایاتی که آنان در طول مدت تسلط خویش بر این سرزمین مقدس علیه حاجیان خانه خدا مرتکب شده­اند، بارها و به کرار حرم امن الهی را به قربانگاه مسلمانان سراسر جهان تبدیل کرده است. جنایات وهابیان علیه حجاج سبب شده است که با ورود ایام حج تداعی خاطرات تنها به خاطرات شیرین بندگی و عشق بازی با خالق سبحان اختصاص نداشته و یادآوری خاطرات تلخ کشتار مسلمانان و حجاج بی­گناه موجب حزن و غمگینی تمام مسلمانان و تمام انسان­های دارای وجدان بیدار شود.

 آری زائران حرم امن الهی نیز از ظلم و ستم وهابیان در امان نمانده­اند و این گروه در موارد مختلف و به روش­های گوناگونی دست به جنایت­هایی علیه ایشان زده­اند که در ادامه به برخی از آن جنایات به ترتیب تاریخ وقوع آنها اشاره می­شود.

الف. حمله به کاروان حجاج مدینه

بعد از سقوط شهر طائف در سال 1803م _ 1217ق به دست نیروهای وهابی و تسلط ایشان بر این شهر، آنان اقدام به محاصره شهر مدینه کرده و به کاروان حجاج این شهر حمله بردند. عبدالله پاشا امیر الحجاج دولت عثمانی در برابر این حمله مقاوت کرد، اما با این حال شماری از سربازان محافط کاروان توسط نیروهای وهابی کشته شدند.[1]

ب. قطع آب مکه و بستن آب بر روی حجاج

دو سال بعد یعنی در سال 1805 م _ 1219ق شهر مکه نیز به محاصره کامل نیروهای وهابی درآمد.[2] در این سال استقبال مسلمانان از مراسم حج به دلیل تسلط وهابیان بر این شهر بسیار کمتر شده بود به گونه­ای که تعداد زائرانی که همراه کاروان­های مصر و شام برای زیارت خانه خدا آمده بودند بسیار اندک بود.[3] برگزاری مراسم حج با این تعداد اندک از حجاج نیز برای وهابیانی که مخالفان آئین و اعتقاد خویش را مشرک می­دانستد قابل تحمل نبود. به همین دلیل آنان اقدام به قطع آب شهر مکه کرده و در اثر این اقدام وقوف در عرفات برای هیچ یک از حجاج امکان پذیر نشد.[4]

ج. کشتار حجاج یمنی

سال 1921م _ 1341ق نیز شاهد جنایت دیگری در تاریخ وهابیت است. در این سال حدود 2000 نفر از مردم یمن در قالب کاروان زیارتی برای ادای فریضه حج از یمن به سمت حرمین شرفین به راه افتاده بودند. این کاروان در میانه راه با لکشری از وهابیان رو به رو شد. وهابیان به آنان امان داده و به همراه ایشان به مسیر ادامه دادند. هنگامی که به منطقه تنومه رسیدند، وهابیان به سمت بالای کوه رفته و یمنی­ها را که در پایین کوه به مسیر خود ادامه می­دادند بدون کوچکترین سبب و دلیلی به گلوله بستند. در اثر این اقدام وحشتناک تمام حجاج  یمنی جز دو نفر از آنها به شهادت رسیدند.[5]

محمد عوض خطیب مولف کتاب " صفحات من تاریخ الجزیرة العربیة الحدیثة" می­نویسد: «وهابیان و هواداران ایشان در صدد توجیه این اقدام وحشیانه خود برآمده و گفته­اند: " لکشر وهابی به گمان اینکه کاروان حجاج یمنی، گروه مسلحی از دشمنان هستند آنان را مورد حمله قرار داده­اند". باید توجه داشت که این ادعا دروغی بیش نیست: چرا که قطعی و مسلم است که وهابی­ها حجاج یمنی را در ابتدای دیدار به قتل نرسانده و بعد از آنکه مدتی با ایشان هم مسیر شده و مطمئن شده­اند که این گروه کاروانی بیش نبوده و کوچکترین سلاحی به همراه ندارند، اقدام به قتل آنها کرده­اند».[6]

د. ضرب و شتم حجاج توسط نیروهای اخوان التوحید

عبدالعزیز بن عبدالرحمن بنیانگذار پادشاهی سعودی با سکونت دادن بادیه نشینان در آبادی­های تازه تاسیس شده[7]  و نیز آموزش­های نظامی و دینی به ایشان[8] از آنان گروهی نظامی دینی به نام اخوان التوحید ساخت[9] که در میدان مبارزه بسیار جان فشان[10] و در میدان تکفیر بسیار فعال بودند.[11] آنان بر اساس تعالیم وهابیت به کوچکترین بهانه­ای افراد را کافر شمرده و به کشتار و نیز غارت اموال ایشان اقدام می­کردند.[12]

این روحیه اخوانی­ها هموراه موجب بروز ناراحتی­ها و درگیری­های بسیاری میان آنان و حجاج سایر کشورهای اسلامی می­شد.[13] زوار خانه خدا بر اساس رسوم دیرینه دست به سنت­ها و شعائر مذهبی خود می­زند، در مقابل نیروهای اخوان نیز به مخالفت با آنان برخواسته و ایشان را مورد شتم و ضرب قرار می­دادند.[14] به عنوان مثال در سال 1926م _ 1344ق حدود ده تن از حجاج کشورهای مختلف مورد ضرب و شتم نیروی­های اخوان قرار گرفتند و جراحاتی بر بدن آنان وارد شد.[15] این جنایت به قدری شدید بود که واکنش مقامات و مسئولان کشورهای نظیر هند و مصر را به دنبال داشت.[16]

ه. کشتار حجاج ایرانی

در حج سال 1986م _ 1408ق حجاج ایرانی اقدام به برگزرای مراسم برائت از مشرکان کرده و در صفوفی منظم به راهپیمایی علیه استعمار جهانی پرداختند. آنان شعارهایی ضد دشمنان غربی و شرقی مسلمانان سر داده و ایشان را به وحدت علیه دشمنان دعوت می­کردند. هنگامی که مسیر راهپیمایی به پایان رسید و تمام افراد در اطراف حرم برای زیارت و طواف جمع شدند، به ناگاه نیروهای وهابی به ایشان یورش برده و آنان را زیز آتش سنگین مسلسل­ها و اسلحه­ها قرار دادند. در این تعرض حدود 329 تن از زائران به شهادت رسیدند و عده­ای دیگر نیز زخمی و مجروح شدند.[17] امام خمینی (ره) در پیامی که در سالگرد این کشتار صادر کرد، علمای وهابی را نوادگان بلعم باعوراهایی[18] دانسته است که بر اساس منطق استکبار جهانی هر کسی را که بخواهد برائت از کفر و شرک را پیاده کند، متهم به شرک خواهند کرد.[19]

و. فاجعه منا

روز پنجشنبه 2 مهر 1394ش مصادف با 24 سپتامبر 2015م و 10 ذی­الحجه 1436ق شاهد جنایت دیگری علیه حجاج توسط حکومت وهابی است.[20] در این روز که همزمان با عید قربان بود در حالی که حاجیان به سوی جمرات در حال حرکت بودند، در میانه گذرگاه 204 فاجعه مرگبار منا روی داد[21] که به کشته و زخمی شدن تعداد زیادی از حجاج کشورهای مختلف انجامید.[22]

صبح روز مذکور تعدادی از زوار خانه خدا از گذرگاه 206 در حال حرکت به سوی جمرات بودند.[23] این گذرگاه یک خیابان بن بست است و طبیعتا زائران برای ادامه مسیر باید با ورود به گذرگاه فرعی 223 وارد گذرگاه اصلی دیگر یعنی 204 می­شدند.[24] بعد از اقدام حجاج گذرگاه 206 به تغییر مسیر و ورود به گذرگاه 204 آنان با تراکم جمعیت رو به رو شدند،[25] در نتیجه از ساعت 8:30 صبح شلوغی و ازدحام جمعیت در میانه گذرگاه 204 آغاز شد و یک ربع بعد یعنی ساعت 8:45 مسیر کاملا بسته شده بوده و امکان رفت یا برگشت برای هیچ یک از حجاج گرفتار در آن محل وجود نداشت.[26] این ازدحام و تراکم جمعیت موجب فشار افراد بر یک دیگر و در نیتجه موجب زخمی شدن و جان باختن تعداد زیادی از حجاج گردید.[27]

مطالعه اسناد موجود در باره فاجعه منا، انسان را با مجموعه­ای از قرائن مواجه می­سازد که با در کنار هم قرار دادن آنها می­توان به این نتیجه رسید که حادثه مذکور یک برنامه از قبل طراحی شده بوده و عده­ای برای کشتار مسلمانان و حجاج در آن روز برنامه ریزی کرده بودند، برخی از این قرائن عبارتند از:

  1. از کار افتادن قطار مشاعر مقدس در روز عرفه

به گزارش مطبوعات سعودی و عربی از جمله روزنامه عکاظ، قطار مشاعر مقدس روز عرفه با تاخیر وارد یکی از ایستگاه­های عرفه شد و هنگام ورود به ایستگاه شماره 3 به دلیل نقص فنی از حرکت باز ایستاد و مسافران آن به علت باز نشدن درهای واگن­ها، به مدت چهار ساعت تحت فشار زیاد و در شرایط بسیار سختی قرار گرفتند. با توجه به فشار جمعیت، دشواری تنفس در محیط بسته واگن­ها و خستگی ناشی از انتظار چند ساعته در ایستگاه­های قطار (قبل از سوار شدن)، تعداد 204 مسافر به ویژه افراد مسن و ناتوان مصدوم شدند و توسط نیروهای دفاع مدنی که با تاخیر وارد صحنه شده بودند، به بیمارستان­های منا، عرفات و مکه مکرمه انتقال یافتند.[28]

نشریه اینترنتی الیوم الجدید با انتشار مقاله­ای، خرابی قطار مشاعر در روز عرفه را موجب عدم استفاده حجاج از قطار برای انتقال به جمرات دانست.[29] در این مقاله آمده است: «بدون شک خرابی قطار مشاعر در روز عرفه موجب شد که حجاج از قطار مشاعر صرف نظر کرده و در حالی که برای رمی جمرات می­بایست با قطار به ایستگاه شماره 3 منا می­رفتند از وسیله دیگری برای این کار استفاده نمایند».[30]

بر اساس اظهارات مسئولان سعودی مسأله مذکور یکی از عوامل تراکم جمعیت در فاجعه منا بوده است.[31] روزنامه المساء به نقل از یک منبع امنیتی در گارد ملی عربستان می­نویسد­: «برخی از کاروان­ها به جای عزیمت به جمرات با قطار مشاعر، توسط اتوبوس­های خود عازم جمرات شدند و در بازگشت، حجاج را در _ نزدیکی_ تقاطع خیابان­های 204 و 203 پیاده کردند که همزمان با عزیمت عده­­ی دیگری از حاجیان به جمرات بود و موجب تراکم ناگهانی جمعیت و فشار آنها بر یکدیگر شد».[32]

بنابراین خرابی قطار مشاعر در روز عرفه سبب شده است که تعدادی از کاروان­ها برای عزیمت به جمرات به جای استفاده از قطار مشاعر از اتوبوس­های خود برای این کار استفاده نمایند و این امر سبب شده است که حجاج در محل­های نامناسب پیاده شوند و در اثر برخورد با عده­ای دیگر از حجاج که آنها نیز در حال عزیمت به جمرات بودند تراکم جمعیت و در نیتجه فشار آنها بر یکدیگر ایجاد شود.

  1. مسدود کردن مسیر اتوبوس­ها

عادل شعبان عضو مجمع عمومی شرکت­های گردشگری مصر و عضو بعثه حج سیاحی آن کشور می­گوید: «هشت ساعت قبل از وقوع حادثه نسبت به وقوع آن در صحفه فیسبوک خود هشدار دادم، چرا که مقامات سعودی شامگاه روز عرفه مسیر حرکت اتوبوس­های بین مزدلفه، پل ملک عبدالله و همه راه­­های منتهی به پل جمرات درمنا مانند پل ملک فهد و پل معیصم را بر روی تردد خودروها بستند و حجاج _ وقوف اضطراری_ ناگزیر شدند از خودروهای خود پیاده شوند و از راه­های فرعی و لابه­لای خیابان­های بین مربع­های چادرها به پل جمرات بروند، با وجود چنین اقداماتی احتمال وقوع حادثه متصور بود ... سراغ یکی از نیروهای امنیتی سعودی که مردم را به سمت خیابان­های 206 و 204 در منا هدایت می­کرد، رفتم و خطرات احتمالی این اقدام را به او گوشزد کردم و نسبت به وقوع تلفات جانی بر اثر فشارهای متقابل بین توده­های حجاج عازم پل جمرات و حجاج برگشتی از آن هشدار دادم ولی او با نیشخند مرا سرزنش کرد ...».[33]

  1. هدایت غلط حجاج توسط نیروهای امنیتی سعودی

خبرنگار شبکه تلویزیونی " النهار الجدید" با نامیدن خیابان 204 منا به خیابان مرگ، علت وقوع فاجعه منا را هدایت غلط تودهای جمعیت به خیابان مذکور توسط نیروهای امنیتی سعودی دانسته است.[34] او در گزارشی که از فاجعه منا در سایت رسمی شبکه " النهار الجدید" منتشر کرد، می­نویسد: «نیروهای امنیتی سعودی، حجاج را به سوی خیابان مرگ هدایت می­کردند. حتی پس از اطلاع یافتن آنها از شروع جان باختن حجاج صفوف جلویی بر اثر فشار متقابل جمعیت، بازهم تمامی راه­ها و مسیرها جز خیابان مذکور بسته ماند و نیروهای امنیتی با گفتن این جمله " این راه بسته است از اینجا بروید" مردم را به سوی این خیابان هدایت می­کردند».[35]

خبرگزاری فرانس­پرس نیز در گزارش خود به هدایت غلط حجاج توسط نیروهای سعودی اشاره دارد.[36] بر اساس این گزارش نیروهای سعودی تمامی مسیرهای منتهی به جمرات جز خیابان 204 را بسته بودند و هنگامی که مردم بر اثر فشار جمعیت سعی داشتند این خیابان را ترک کنند، آنان با گفتن جمله " به عقب برگردید، به عقب برگردید" مانع از خروج حجاج از این خیابان می­شدند.[37]

به هرحال بر اساس سه قرینه مذکور به سختی می­توان پذیرفت که تراکم جمعیت در خیابان 204 منا کاملا اتفاقی بوده و جنایتی از پیش طراحی شده نیست. چگونه می­توان پذیرفت که به صورت کاملا اتفاقی و تصادفی قطار مشاعر مقدس یک روز مانده به مراسم رمی جمره و حرکت حجاج از مزدلفه به جمرات دوچار نقص فنی می­شود و این ترس را در دل حجاج ایجاد می­کند که برای حرکت به جمرات از قطار استفاده نکنند؟ بر فرض که پذیرفتیم خرابی قطار یک اتفاق بود، چگونه بپذیریم که به صورت اتفاقی دقیقا بعد از آنکه حجاج از سوار شدن بر قطار مشاعر منصرف شده و می­خواهند با اتوبوس به سوی جمرات حرکت کنند، مسیر اتوبوس­ها نیز بسته می­شود تا آنها با پای پیاده و از مسیرهای فرعی لابه­لای چادرها برای رسیدن به جمرات استفاده کنند و در نیتجه تراکم جمعیت ایجاد شود؟ حتی اگر بپذیریم که این نیز یک اتفاق بوده است، هدایت مردم توسط نیروهای امنیتی سعودی به خیابان 204 و یا به اصطلاح خبرنگار شبکه تلویزیونی " النهار الجدید" خیابان مرگ، آنهم بعد از اطلاع آنان از تراکم جمعیت در آن خیابان و کشته شدن عده­ای از حجاج در اثر فشار جمیعت را چگونه توجیه کنیم؟ اساسا توجیه کردن فاجعه منا و اتفاق نامیدن آن کار بسیار دشواری است، چرا که حتی اگر بپذیریم که اصل تراکم جمعیت یک اتفاق بوده است، برخی قرائن دیگر وجود دارند که دلالت دارند بر اینکه نیروهای وهابی سعودی از اتفاق مذکور سوء استفاده کرده و آن را تبدیل به یک فاجعه و جنایت کرده­اند. این قرائن عبارتند از:

  1. مسدود کردن خروجی­های خیابان 204

نیروهای وهابی سعودی بعد از مشاهده تراکم جمعیت در خیابان 204 منا و مسیرهای منتهی به این خیابان این توان را داشتند که با بهره­گیری از خروجی­های مختلف موجود در محل فاجعه، به خارج کردن حجاج گرفتار اقدام کرده و از تراکم جمعیت بکاهند. اما متاسفانه نه خود به این کار اقدام کرده­اند و نه به حجاج اجازه داده­اند که از خروجی­های موجود استفاده کرده و با خروج از محل مذکور خود را از مرگ قطعی نجات دهند. برخی از خروجی­هایی که حجاج می­توانستند با استفاده از انها از محل فاجعه خارج شوند عبارتند از:

الف. ایستگاه دفاع مدنی

محفوظ الطویل پدر خبرنگار و فعال سرشناس سیاسی مصر اسراء الطویل که خود از شاهدان عینی فاجعه منا بود، در صحفه خود در فیسبوک می­نویسد: «هنگامی که از خیابان 204 عازم جمرات بودم، حدود ساعت 9 صبح با ازدحام بسیار شدید جمعیت مواجه شدم، خودم را به ورودی ایستگاه دفاع مدنی رساندم و از سربازان حاضر در آن خواستم درب ایستگاه را برای ورود حجاج باز کنند تا مردم را از مرگ نجات دهند ولی متاسفانه و طبق معمول پاسخ دادند ممنوع است و به زور مانع ورود حجاج به ایستگاه شدند».[38]

ب. خروجی­ های اضطراری

به اعتقاد یکی از خبرنگاران شبکه تلویزیونی " النهار الجدید" الجزایر فاجعه منا هیچ علتی جز بستن خروجی­های اضطراری مربع­های چادرها ندارد.[39] وی خاطرنشان می­سازد: «مسئولان چادرها از بیم ورود حجاج به چادرهای خود با گشودن خروجی­های اضطراری مخالفت کرند». [40]

ج. مسیرهای متصل به خیابان­های اطراف

مسیرهای متصل به خیابان­های اطراف یکی دیگر از خروجی­هایی است که حجاج گرفتار می­توانستند با استفاده از آنها از محل فاجعه خارج شوند، اما متاسفانه این مسیرها نیز توسط نیروهای امنیتی سعودی مسدود شده بودند.[41] حاج وائل زائر عرب مقیم دیترویت امریکا که از شاهدان عینی فاجعه منا است، می­گوید: «در کانون ازدحام و فشار جمعیت قرار داشتم ... بسیاری از مردم در پل جمرات گیرافتاده بودند، سعی داشتند با عبور از خروجی­ها، آنجا را ترک کنند ولی خروجی­ها را بسته بودند ... مردم ناگزیر شدند از نرده­های حفاظ خروجی­ها بالا بروند و عبور کنند».[42] جاج اسماعیل دیگر زائر عرب مقیم دیترویت نیز می­گوید: «به همراه هزاران حاجی، زیر تابش شدید خورشید عازم منا بودم. در نقطه معینی از مسیر، جمعیت به جوش و خروش افتاد و فریادها برخاست. فشار حجاج بر یکدیگر شروع شد ... این هرج و مرج تا ساعت 11 ظهر ادامه داشت تا اینکه مقامات سعودی، خروجی­ها را باز کردند که دیگر بسیار دیر شده بود»[43] و عباس تیجانی زائر 57 ساله آفریقایی می­فرماید: «مقامات سعودی راه­ها و مسیرهای منتهی به جمرات را بسته و فقط یک مسیر را باز گذاشته بودند. جمعیتی انبوه از جهت مخالف می­امدند. رهنمودها و دستورات افراد پلیس مستقر در مسیرهای بین چادرها نتایج معکوس داشت. مردم می­خواستند به مسیر خود ادامه دهند تا به جایی برسند و خود را از این مخمصه نجات دهند ولی ماموران پلیس سعودی فریاد می­زدند به عقب برگردید، به عقب برگردید».[44]

  1. عدم امداد رسانی به موقع

بر اساس اظهارات برخی از شاهدان عینی فاجعه منا، نیروهای وهابی سعودی تمایلی به امداد رسانی به مجروحان و مصدومان فاجعه مذکور نداشته­اند.[45] یکی از شاهدان عینی می­نویسد: «از زیر خودروی اتش نشانی سینه خیز عبور کرده و خودم را به نیروهای دفاع مدنی رساندم و از آنها خواستم که با اورژانس، دفاع مدنی و اتاق عملیات تماس گرفته و وقوع فاجعه را اعلام کنند ولی انها سهل انگاری کرده و از خود بی توجهی نشان دادند».[46]

بی­توجهی نیروهای سعودی به مساله امداد رسانی به اندازه­ای زیاد بود که نیروهای امدادی با چند ساعت تاخیر وارد عمل شدند، در نتیجه بسیاری از افرادی که با امداد رسانی به موقع نجات می­یافتند، جان خود را از دست دادند.[47] بر اساس اظهارات تعدادی از شاهدان عینی از حجاج الجزایری، مصری و سودانی، قربانیان فاجعه منا نزدیک به دو ساعت بدون دسترسی به آب در معرض تابش شدید خورشید قرار داشتند و بر اثر فشار جمعیت و تشنگی بیش از حد جان باختند.[48] این در حالی است که بر اساس اظهارات تعداد دیگری از شاهدان، هنگام وقوع فاجعه تعداد 2 الی 3 فروند بالگرد بر فراز جمعیت پرواز می­کردند و در حالی که می­توانستند به جمعیت کمک کنند و حجاج را نجات دهند هیچ اقدامی انجام نمی­دادند.[49]

عدم تمایل نیروهای سعودی به امداد رسانی به مجروحان و حجاج گرفتار در محل فاجعه، سبب شد که نه تنها افرادی که نتوانسته بودند خود را از محل مذکور خارج کرده و از فشار جمعیت رهایی یابند، جان خویش را از دست دهند، بلکه آن دسته از حجاجی از محل فاجعه خارج شده و خود را به چادرها رسانده بودند نیز در اثر نبود خدمات درمانی اورژانسی و دیر رسیدن آمبولانس­ها جان سپرده[50] و اجسادشان در ورودی­ها و راهروهای چادرهای حجاج الجزایری پراکنده شود.[51]

آری با توجه به اسناد موجود بسیار دشوار است که تراکم جمعیت در محل فاجعه منا را یک اتفاق نامیده و آنگاه عملکرد نیروهای وهابی سعودی را که از اتفاق مذکور یک فاجعه ساخته­اند، توجیه کرد. کارشناسان سازمان جهانی حقوق بشر نیز متوجه این دشواری بوده و در بیانیه خود که در سایت­های خبری ارتکاز و النشره منتشر شد، اعلام کردند: «با دلیل محکم به این نتیجه رسیده­ایم که حادثه منا، قضا و قدر نبوده بلکه یک جنایت هولناک و وحشتناک به شمار می­رود که مایه شرمساری است. این جنایت وحشتناک­ترین جنایت در حق بشریت در دوران معاصر است؛ زیرا در مکان حرام و در ماه حرام رخ داده و قربانیان آن حجاج بی­گناهی هستند که در اجابت فرمان خدا و پیامبرش از سرتاسر نقاط کره زمین عازم مکه شده­اند ... سخن گفتن از مفقودین بسیار تعجب برانگیز است، زیرا در مورد زلزله­ای ویرانگر صحبت نمی­شود که ممکن است افرادی زیر آوار آن مفقود شوند. ما در مورد حادثه­ای سخن می­گوییم که ناشی از فشار جمعیت است و تعدادی قربانی و مصدوم دارد ... صدها نفر از مردم کجا پنهان و مخفی شده­اند؟».[52]­

سوالی که ذهن را مشغول خود می­سازد این است که اولا، چگونه ممکن است چنین جنایت وحشتناکی از انسان­ها سربزند؟ به عبارت دیگر نیروهای سعودی وهابی چگونه توانسته­اند وجدان خود را توجیه کرده و به کشتار مسلمانان آنهم با این حجم گسترده اقدام کنند؟ ثانیا، موضع جامعه دینی عربستان در مقابل این جنایت چه بوده است؟

در پاسخ سوال اول باید گفت: بر پایه تعالیم وهابیت و قرائت خاص آنان از اسلام، اکثر مسلمانان کافر و خارج از اسلام هستند. به عنوان مثال حمود بن عبدالله التویجری در کتاب " القول البلیغ فی التحذیر من جماعة التبلیغ" به راحتی شیعه و اهل تقلید از اهل سنت (تقریبا همه اهل سنت) را یهودی دانسته و می­نویسد: «همانا صادق است قول کسی که گفته است: یهود این امت شیعه است و یهود اهل سنت نیز اهل تقلیدی هستند که دارای جمود فکری هستند، به ویژه کسانی مانند جماعت تبلیغ که جهالت، تقلید، جمود، عبادت بزرگان، تعظیم ایشان، خشوع در برابر آنان و بدعت را در میان مسلمانان ترویج می­دهند. اینان اموری را بر مسلمانان واجب می­کنند که خداوند بر آنان واجب نکرده است و اموری را تشریع می­کند که خداوند و رسول ایشان (ص) تشریع نکرده­اند».[53] یا به عنوان مثال دیگر در کتاب " الدرر السنیة فی الاجوبة النجدیة" که توسط تعدادی از علمای وهابی به رشته تحریر درآمده است، به راحتی اشاعره اهل سنت (تقریبا اکثر اهل سنت) اهل شرک و ضلالت معرفی شده­اند، در این کتاب آمده است: «پیروان ابوالحسن اشعری ... با اهل حق که عبارتند از سلف و ائمه و پیروان ایشان، مخالفت کردند ... آنان به مخالفت با توحید در الوهیت پرداخته و شرکی را که خداوند سبحان آن را نمی­بخشد، تجویز کردند. پس آنان جایز دانستند که غیر خداوند سبحان عبادت شود ... ائمه اهل سنت و پیروان ایشان دارای آثاری معروف و شناخته شده در رد این گروه کافر و معاند هستند...».[54] روشن است که نیروهای سعودی در اثر تبعیت از چنین آیینی اکثر حجاج را کافر و خارج از اسلام می­دانند و باز روشن است که در سایه چنین نگاهی به زوار خانه خدا توجیه وجدان و عقل برای کشتار آنان کار بسیار ساده و آسانی است.

اما پاسخ سوال دوم: برای پاسخ به این سوال باید به ساخت قدرت در نظام عربستان سعودی توجه نمود. از زمان پیوند محمد بن عبدالوهاب با محمد بن سعود در سال 1153، همواره در مناطق تحت نفوذ آل سعود و وهابیان، دیانت و سیاست در خدمت یکدیگر بوده­اند.[55] رجال دینی وظیفه مشروعیت بخشی به عملکرد آل سعود را به عهده داشته و آل سعود نیز امکانات و شرایط لازم برای ترویج افکار انحرافی وهابیت را فراهم می­نمودند.[56] هرچند این پیوند، پیوند شومی بوده و به قول حامد الگارد از آغاز تاکنون بیش از چهارصد هزار قربانی از جامعه اسلامی گرفته است، که بیشتر آنان از اهل سنت بوده­اند،[57] اما همچنان باقی مانده و اثرات آن را در جنایاتی نظیر فاجعه منا می­توان مشاهده نمود. توضیح اینکه: با توجه به ماهیت فاجعه منا که در اثنای مراسم دینی حج و در سرزمین مقدس منا در باره افرادی در حال احرام به وقوع پیوست، بیش از هر چیز از جامعه دینی عربستان انتظار می­رفت دولت این کشور را بازخواست و به این فاجعه غم­بار که در حق حجاج بیت الله الحرام با آن وضعیت رقت­بار روا داشته شده بود، اعتراض کنند، اما به سبب همان پیوند مذکور، نه تنها به این امر اعتراضی نشد، بلکه در کمال ناباوری برای توجیه ناکارآمدی و نالایقی دولت در برگزاری مراسم حج، به توجیه شرعی و دینی این فاجعه دردناک پرداختند و این حادثه را قضا و قدر الهی خواندند و جالب آنکه علت اعتراض دیگران به دولت را حسادت و دشمنی با خاندان آل سعود برشمردند.

شیخ عبدالعزیز آل شیخ، مفتی عربستان و رئیش هیئت کبار علمای این کشور در دیدار با محمد بن نایف بن عبدالعزیز، ولیعهد عربستان گفت: «طبق برخی آیات قران کریم، خداوند از میان مخلوقاتش عده­ای را انتخاب کرده و بر دیگران برتری می­دهد و خداوند شما را برای این کشور بزرگ که کشور حرمین شریفین است، انتخاب کرده است. اما حسودان کشور زیاد شده­اند و به دین، رهبری، اقتصاد و اتحاد مردم آن و نعمت بزرگی که این کشور از آن برخوردار است، حسد می­ورزند ... شما در حادثه­ای که رخ داد مسئول نیستید؛ چرا که تمام آنچه در اختیار داشتید ارائه کردید، اما در باره این حادثه کاری از عهده انسان برنمی­آید؛ چرا که قضا قدری بوده است که انسان در آن نقشی نداشته و به هر حال رخ می­داد».[58]

چنین رویکردی را باید در پیوند سیاسی و استراتژیک آل سعود و آل شیخ (نسل محمد بن عبدالوهاب) جست و جو کرد؛ چه اینکه بر اساس سنت گذشته، هرگاه نظام آل سعود یا افعال و رفتار آنان با بحران مشروعیت رو به رو شود، این پایه دیانت است که به کمک می­شتابد و در جنایاتی نظیر فاجعه منا که دولت عربستان کاملا محکوم است، ارائه چنین نظریه­ای هدفی جز تثبیت جایگاه پادشاهی آل سعود ندارد. بنابراین شهادت هزاران نفر در منا، قربانی تحالف میان آل سعود و آل شیخ شد و آل سعود نه تنها در این حوزه از نظر شرعی مواخذه نشد، بلکه در اثر حمایت علمای وهابی کاملا بی­گناه و بدون تقصیر معرفی گردید.[59]

نویسنده: رضا پورعلی 

 


 

فهرست منابع

  1. بسام، عبدالله بن محمد، تحفة المشتاق فی اخبار نجد و الحجاز و العراق، دمشق: دار العرب و دار النور، 2013م.
  2. تویجری، حمود بن عبدالله بن حمود، القول البلیغ فی التحذیر من جماعة التبلیغ، ریاض: دار الصمیعی، چاپ اول، 1414 ق _ 1993م.
  3. جمعی از نویسندگان، موسوعة المملکة العربیة السعودیة، ریاض: مکتبة الملک عبدالعزیز العامة، 1428ق.
  4. خطیب، محمد عوض، صفحات من تاریخ الجزیرة العربیة الحدیث، قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، چاپ دوم، 1416ق _ 1996م.
  5. خمینی، روح الله (رهبر انقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران)، صحیفه حج، بی­جا: بی­نا، 1382ش.
  6. رشید، مضاوی، تاریخ العربیة السعودیة بین القدیم و الحدیث، ترجمه: عبدالاله النعیمی، بیروت: دار الساقی، چاپ سوم، 2009م.
  7. زرکلی، خیر الدین، الاعلام؛ قاموس تراجم الشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم لملایین، 1989م.
  8. السباعی، احمد، تاریخ مکه، ترجمه و تحقیق: رسول جعفریان، بی­جا: نشر مشعر، چاپ دوم، 1388ش.
  9. عسه، احمد، معجزة فوق الرمال، بی­جا: بی­نا، چاپ دوم، 1972م.
  10. علمای نجد، الدرر السنیة فی الاجوبة النجدیة، تحقیق: عبدالرحمن بن محمد بن قاسم، بی­جا: بی­نا، چاپ ششم، 1417ق _ 1997م.
  11. علیزاده موسوی، مهدی، تاثیر نظام سیاسی و ساخت قدرت بر فاجعه منا، فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام، دوره 19، شماره 73، 1395ش.
  12. فیلبی، عبدالله، تاریخ نجد و دعوة شیخ محمد بن عبدالوهاب، ترجمه: عمر الدیراوی، بیروت: مکتبة الاهلیة، بی­تا.
  13. الگارد، حامد، وهابی­گری، ترجمه: حسین صابری، مشهد: بنیاد پژوهش­های آستان قدس رضوی، 1386ش.
  14. موجانی، علی، تقاریز نجد، با همکاری امیر عقیقی بخشایشی، قم: کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران، چاپ اول، 1390ش.
  15. الوردی، علی، تاریخ عراق، تحقیق: هادی انصاری، تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ اول، 1391ش.

 .16https://www.isna.ir

 .17https://www.aljazeera.net

 .18https://www.youm7.com

 .19https://sadaalwatan.com

 .20https://www.okaz.com.sa

 .21http://www.elyomnew.com

 .22http://almessa.gomhuriaonline.com

 .23http://alwatan.kuwait.tt

 .24https://www.ennaharonline.com

 .25http://www.assahwa.net

 .26http://albedaiah.com

 .27https://www.huffpostarabi.com

 .28https://www.elnashra.com

 .29http://www.bbc.com/persian

 

 

 

 

[1]. موجانی، علی، تقاریز نجد، ص 89.

[2]. سباعی، احمد، تاریخ مکه، ص 589.

[3]. همان.

[4]. همان.

[5]. خطیب، محمد عوض، صفحات من تاریخ الجزیرة العربیة الحدیث، ص 199.

[6]. همان.

[7]. عسه، احمد، معجزة فوق الرمال، ص 62؛ بسام، عبدالله بن محمد، تحفة المشتاق فی اخبار نجد و الحجاز و العراق، ص 377؛ فیلبی، عبدالله، تاریخ نجد و دعوة الشیخ محمد بن عبدالوهاب، ص 411.

[8]. رشید، مضاوی، تاریخ العربیة السعودیة بین القدیم و الحدیث، ص 95: عبدالله بن لطیف در میان شهرک نشینان جایگاه بسیار مهم و پر نفوذی یافت، به طوری که پس از درگذشت وی در سال 1922 عبدالعزیز گفت: «امروز من حاکم نجد هستم».

[9]. جمعی از نویسندگان، موسوعة المملکة العربیة السعودیة، ج 14، ص 181.

[10]. زرکلی، خیر الدین، الاعلام؛ قاموس تراجم الشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج 2، ص 300.

[11]. همان.

[12]. همان؛ الوردی، علی، تاریخ عراق، ج3، ص 600.

[13]. الوردی، علی، تاریخ عراق، ج 3، ص 600.

[14]. همان.

[15]. همان.

[16] . همان.

[17]. خطیب، محمد عوض، صفحات من تاریخ الجزیرة العربیة الحدیث، ص 199.

[18]. بلعم باعورا از علمای بنی اسرائیل است که در حق حضرت موسی بدی کرده و به مخالفت با او برخاست.

[19]. خمینی، روح الله (رهبر انقلاب و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران)، صحیفه حج، ج 1، ص 248 _ 249.

[20]. روایتی نزدیک از اتفاقات خیابان 204منا، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، 12 مهر 1394؛ حادثة الحج بمنی 2015، خبرگزاری الجزیرة، 24 سبتمبر 2015، لینک:

https://www.aljazeera.net/encyclopedia/events/2015/9/28/حادثة-الحج-بمنى-2015

 

[21]. همان.

[22]. خبرگزاری الیوم السابع، 24 سبتمبر 2015، ساعت: 30: 19.

[23]. روایتی نزدیک از اتفاقات خیابان 204منا، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، 12 مهر 1394.

[24]. همان.

[25]. همان.

[26]. خليفه، حسن، حجاج محلیون یروون ل«صدی الوطن» تجربتهم فی حادثة منی: حر وفوضی و عطش و رعب ..، نشریه اینترنتی صدی الوطن، لینک:

https://sadaalwatan.com/حجّاج-محليون-يروون-لـ«صدى-الوطن»-تجرب/

[27]. همان.

[28]. لحیانی، احمد و خضیر، ابراهیم، قائد الدفاع المدنی بالحج: التصعید لم یتاثر اسعاف 5 حجاج فی محطة القطار، وب سایت خبری عکاظ، 23 سبتمبر 2015، ساعت 06: 21، لینک:

https://www.okaz.com.sa/article/1017788/إسعاف-5-حجاج-في-محطة-القطار

[29]. حسام، محمد، بالخرائط ... من المسوول عن الدماء علی طریق «منی»؟، وب سایت خبری الیوم الجدید، 24 سبتمبر 2015، ساعت: 44: 6.

[30]. همان.

[31]. فاجعة الحج.. 3 قتلی و 6 جرحی و عشرات المفقودین فی صفوف المغاربة، وب سایت خبری المساء، 28 سبتمبر 2015، ش 2792.

[32]. همان.

[33]. ابوغنيمة، عبده، عضو " شرکات السیاحة" یکشف اسباب وقوع حادثة تدافع الحجاج فی منی، وب سایت خبری الوطن، 8 اکتبر 2015، ساعت: 03: 10، لینک:

https://www.elwatannews.com/news/details/815169

[34]. بونیرة، موسی، منی هنا مات مئات الحجاج فی رمشة عین، سایت رسمی شبکه تلویزیونی " النهار الجدید"، 25 سبتمبر 2015.

[35]. همان.

[36]. " مجتهد" یکشف حقیقة کارثة منی و المسوول عنها، وب سایت خبری الصحوة التونسیة، 27 سبتمبر 2015.

[37]. همان.

[38]. خالد، علی، و الی نص ما کتبه الطویل علی حسابه علی فیسبوک: مأساة أخری تضاف لمآسی الحج، وب سایت خبری البدایة، 24 سبتمبر 2015، ساعت: 48: 15.

[39]. بونیرة، موسی، منی هنا مات مئات الحجاج فی رمشة عین، سایت رسمی شبکه تلویزیونی " النهار الجدید"، 25 سبتمبر 2015.

[40]. همان.

[41]. همان.

[42]. خليفه، حسن، حجاج محلیون یروون ل«صدی الوطن» تجربتهم فی حادثة منی: حر وفوضی و عطش و رعب ..، نشریه اینترنتی صدی الوطن، لینک:

https://sadaalwatan.com/حجّاج-محليون-يروون-لـ«صدى-الوطن»-تجرب/

[43]. همان.

[44]. ناجون من حادث تدافع «منی» یتحدثون عن مشاهداتهم و صراعهم من اجل البقاء، وب سایت خبری هافینغتون بوست عربی، 26 سبتمبر 2015، ساعت: 09: 22.

[45]. خالد، علی، و الی نص ما کتبه الطویل علی حسابه علی فیسبوک: مأساة أخری تضاف لمآسی الحج، وب سایت خبری البدایة، 24 سبتمبر 2015، ساعت: 48: 15.

[46]. همان.

[47]. همان.

[48]. بونیرة، موسی، منی هنا مات مئات الحجاج فی رمشة عین، سایت رسمی شبکه تلویزیونی " النهار الجدید"، 25 سبتمبر 2015.

[49]. خليفه، حسن، حجاج محلیون یروون ل«صدی الوطن» تجربتهم فی حادثة منی: حر وفوضی و عطش و رعب ..، نشریه اینترنتی صدی الوطن، لینک:

https://sadaalwatan.com/حجّاج-محليون-يروون-لـ«صدى-الوطن»-تجرب/

 

[50]. بونیرة، موسی، منی هنا مات مئات الحجاج فی رمشة عین، سایت رسمی شبکه تلویزیونی " النهار الجدید"، 25 سبتمبر 2015.

[51]. همان.

[52]. المنظمة العالمیة لحقوق الانسان: حادثة مشعر منی لم تکن قضاء و قدرا، سایت خبری النشره، 2 اکتبر 2015، ساعت: 44: 19.

[53]. تویجری، حمود بن عبدالله بن حمود، القول البلیغ فی التحذیر من جماعة التبلیغ، ج 1، ص 20.

[54]. علمای نجد، الدرر السنیة فی الاجوبة النجدیة، ج 3، ص 211.

[55]. الگارد، حامد، وهابی گری، ص 45.

[56]. همان.

[57]. همان.

[58]. مفتی اعظم سعودی: حادثه حج خارج از کنترل انسان بود، پایگاه خبری بی بی سی، 26 سپتامبر 2015، لینک:

http://www.bbc.com/persian/world/2015/09/150926_l26_saudi_mufti_hajj_incident_act_of_god

[59]. جهت مطالعه بیشتر ر.ک: علیزاده موسوی، مهدی، تاثیر نظام سیاسی و ساخت قدرت در عربستان سعودی بر فاجعه منا، فصل نامه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام، دوره 19، ش 73، ص 54 _ 33.

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن