منبع :  مجله سراج منیر، سال اول، شماره 9
پرسش

سيره امام صادق (ع) در خصوص توسل چگونه بوده است؟

 

پاسخ

طبق مذهب شیعه، ائمه: نور واحد هستند و همه آنها حجت الهی­اند و فرقی از این جهت ندارند و سیره و سنت همه آنها به یک اندازه برای ما حجت است، ولی به‌دلیل موقعیت و اوضاع و شرایط خاصی که امام صادق (ع) داشت و به‌عنوان رئیس مذهب شیعه اثنی‌عشری و استاد ائمه سایر مذاهب فقهی، از جایگاه خاصی در بین عام و خاص برخوردار بود. لذا سیره آن حضرت باید مورد توجه همگان قرار گیرد و حجت باشد. در سیره آن حضرت موارد فراوانی از توسلات وجود دارد که در اینجا چند مورد را ذکر می‌کنیم.

  1. توسل به پیامبر (ص): حضرت فرموده‌: وقتی که برای نماز می‌ایستی، بگو:

اللهم إني أقدم إليك محمداً  بين يدي حاجتي و أتوجه به إليك. فاجعلني به وجيهاً عندك في الدنيا و الآخرة و من المقربين. اجعل صلاتي به مقبولة و ذنبي به مغفوراً و دعائي به مستجاباً إنك أنت الغفور الرحيم؛[1]

بار پروردگارا، من محمّد را پيشاپيش حاجت خود قرار مي­دهم و به­واسطه او به تو رو می‌كنم. پس مرا به بركت و شفاعت آن حضرت در دنيا و آخرت داراى آبرو گردان، و مرا از مقرّبان‏ قرار بده و نمازم را به­خاطر آن حضرت قبول فرما و گناهانم را به­خاطر او بيامرز و دعايم را به­واسطه او مستجاب گردان كه البتّه تو خود آمرزنده و مهربان هستى‏.[2]

  1. توسل به پیامبر و آل طاهرینش:: امام صادق (ع) فرموده‌: هرگاه خواستي براي نماز شب به­پاخيزي، بگو:

اللهم إني أتوجه إليك بنبيك نبي الرحمة و آله و أقدّمهم بين يدي حوائجي. فاجعلني بهم وجيهاً في الدنيا و الآخرة و من المقربين. اللهم ارحمني بهم و لا تعذبني بهم و اهدني بهم و لا تضلني بهم و ارزقني بهم و لا تحرمني بهم و اقض لي حوائجي للدنيا و الآخرة. إنك على كل شیء قدير و بكل شیء عليم؛[3]

بارالها، من به وسيله پيامبرت، پيامبر رحمت، و آل او به­سوی تو رو مي‌کنم و آنان را در برابر حوایجم قرار مي‌دهم. پس مرا به‌واسطه آنان آبرومند و از مقربان در دنيا و آخرت قرار ده. بارالها، به‌خاطر آنان بر من رحم کن و به­خاطر آنان عذابم نکن و به­وسیله آنان هدايتم کن و گمراهم مگردان و روزي­ام بده و محرومم نگردان و حوایج دنيا و آخرتم را برآورده ساز که به­طور حتم تو بر هر کاری قدرت داری و به هر چيزی دانايی.

شخصی به امام صادق (ع) عرض کرد که من خودم دعایی ساخته‏ام. امام فرمود: آن را ترک کن. هرگاه مشکلی برایت پیش آمد، به رسول خدا پناه ببر و غسل کن و دو رکعت نماز (مثل نماز واجب یعنی نماز کامل) بخوان و بعد محاسنت را با دست چپ بگیر و گریه کن یا حالت گریه به خود بگیر و بگو:

يا محمد يا رسول الله أشكو إلى الله و إليك حاجتی و أشكو إلى أهل بيتك الراشدين حاجتی و بكم أتوجه إلى الله فی حاجتی؛[4]

ای محمّد، ای رسول خدا، به­سوی خدا و به­سوی تو از حاجتم شکوه می‌کنم و به­سوی اهل­بيت راشدين تو از حاجتم شکوه می‌کنم و به­وسیله  شما در مورد حاجتم به خدا رو می­آورم.[5]

  1. توسل به حق پیامبر:: محمد جعفی از پدرش نقل می‌کند که زیاد به چشم درد مبتلا می‌شدم. از این درد به حضرت امام صادق7 شکایت کردم. حضرت فرمودند: آیا دعایی را برای دنیا و آخرتت به تو یاد دهم که درد چشمت نیز با آن خوب شود؟ عرض کردم: بلی. حضرت فرمودند: پس از نماز صبح و نماز مغرب می‌گویی:

اللهم إني أسألك بحقّ محمد و آل محمد عليك أن تصلي على محمد و آل محمد، و أن تجعل النور في بصري و البصيرة في ديني و... .[6]

خداوندا، به­حقّ محمّد و آل محمّد بر تو، از تو مى‏خواهم كه بر محمّد و آل محمّد درود بفرستى و در چشمم نور و در دينم بينش قرار دهی... .

و همچنین حضرت فرموده‌اند: هرکس نماز غفیله را بخواند و در قنوت آن بعد از دعا بگوید:

اللَّهُمَّ أَنْتَ وَلِيُّ نِعْمَتِي وَ الْقَادِرُ عَلَى‏ طَلِبَتِي‏ تَعْلَمُ حَاجَتِي. فَأَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ لَمَّا قَضَيْتَهَا لِي؛[7]

خداوندا، تو ولی نعمت من هستی و بر برآوردن خواسته‌هایم توانایی و حاجتم را می‌دانی. پس از تو می‌خواهم به حق محمد وآلش(سلام و درود تو برآنها) که حاجت مرا برآورده سازی.

و آن­گاه از خدا حاجتش را بخواهد، خداوند هر چه را که خواسته، به او می‌دهد.

  1. توسل به پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع) : امام کاظم (ع) از پدر بزرگوارش نقل کرده‌ است کسی که در خانه­اش وضو بگیرد و خود را مرتب و معطر کند و بدون عجله و با سکینه و آرامش به مصلّا برود، قدم از قدم برنمی‌دارد تا اینکه حسنه‌ای برای او نوشته و گناهی از او بخشیده می‌شود و ترفیع درجه پیدا می‌کند. پس زمانی که داخل مسجد شد، بگوید:

اللّهم إني أتوجه إليك بمحمد و علي أميرالمؤمنين و اجعلني من أوجه من توجه إليك بهما و أقرب من تقرب إليك بهما و قربني بهما منك زلفى و لا تباعدني عنك آمين يا ربّ العالمين؛[8]

خدایا، همانا من به تو روی می‌آورم به­واسطه محمد و امیرالمؤمنین و به­خاطر آنها مرا از آبرومندترین کسانی که به تو روی آورده‌اند و از نزدیک­ترین کسانی که به تو تقرب جسته‌اند، قرار بده و به­واسطه آنها مرا به خودت نزدیک گردان و از خودت دورم نکن.

  1. توسل به امام حسین (ع) و قبر شریف آن حضرت: از امام صادق(ع) در زیارت امام حسین(ع) نقل شده است:

و إني استشفع بك إلى الله ربك و ربي من جميع ذنوبي، و أتوجه بك إلى الله في حوائجي و رغبتي في أمر آخرتي و دنياي... اللهم إني أسألك بحق هذا القبر و من فيه، و بحق هذه القبور و من أسكنتها... يا سيدي أتيتك زائراً موقراً من الذنوب، أتقرب إلى ربي بوفودي إليك و بكائي عليك و عويلي و حسرتي و أسفي و بكائي؛[9]

و من برای آمرزش تمام گناهانم تو را نزد خدايت و خداى خودم شفيع قرار مى‌دهم و به­واسطه تو در تمام نيازمندى‌ها و خواسته­هايم در امور دنيا و آخرت به طرف خدا روى مى‌کنم... . خدايا، از تو مى‌خواهم به­حق اين قبر و كسى كه در آن است و به­حق اين قبور و كسانى كه در آنها ساكنشان كردى... اى سرور من، به نزد تو آمدم؛ در حالى که زائر تو هستم و پشته بارى از گناه را مى‌كشم. سفر خود به­سوى تو را وسيله قرار دادم كه به پرودگارم نزديك شوم و نيز به­وسیله گريستن بر تو و با صداى بلند زارى کردن و حسرت و تأسف خوردن و گريه كردن بر حال خويش به خدا تقرب مى‌جويم.[10]

  1. توسل به تربت امام حسین (ع): شخصی به امام صادق(ع) گفت: من زیاد به درد و رنج و مرض مبتلا می‌شوم و هیچ دارویی نمانده، مگر اینکه با آن خود را مداوا کرده­ام. حضرت به او فرمودند: چرا ازتربت قبر امام حسین (ع) استفاده نمی‌کنی که همانا در آن تربت شفا از هر مرض و امن و امان از هر امر ترسناک است. زمانی که از این خاک برداشتی، بگو:

اللهم إني أسألك بحق هذه الطينة و بحق الملك الذي أخذها و بحق النبي الذي قبضها و بحق الوصي الذي حلّ فيها، صلّ على محمد و أهل بيته و اجعل لي فيها شفاءًا من كل داء و أماناً من كل خوف؛[11]

خدايا، از تو مى‌خواهم به­حق اين تربت و به­حق فرشته­اى كه آن را اخذ نموده و به­حق پيامبرى كه آن را قبض كرده و به­حق وصیى كه در آن حلول کرده، درود فرست بر محمد و اهل بيتش و قرار بده براى من در آن شفا از هر دردى و امان از هر خوف و هراسى .

  1. توسل به حق اهل‌بیت: و جمیع ملائکه و انبیا و رسولان: امام صادق(ع) فرموده­اند: زمانی که خواستی از قبر (امام) حسین(ع) تربت برداری...، بگو:

اللهم بحق محمد عبدك و رسولك و حبيبك و نبيك و أمينك، و بحق أميرالمؤمنين على بن­أبي­طالب عبدك أخي رسولك، و بحق فاطمة بنت نبيك و زوجة وليك، و بحق الحسن و الحسين، و بحق الأئمة الراشدين، و بحق هذه التربة، و بحق الملك الموكل بها، و بحق الوصي الذي حل فيها، و بحق الجسد الذى تضمنت، و بحق السبط الذى ضمنت و بحق جميع ملائكتك و أنبيائك و رسلك، صل على محمد و آل محمد و اجعل لي هذا الطين شفاءًا من كل داء و لمن يستشفى به من كل داء و سقم و مرض، و أماناً من كل خوف. اللهم بحق محمد و أهل بيته، اجعله علماً نافعاً و رزقاً واسعاً و شفاءًا من كل داء و سقم و آفة و عاهة و جميع الأوجاع كلها. إنك على كل شىء قدير؛[12]

بار خدايا، به­حق محمد كه بنده و رسول و حبيب و نبى و امين تو است و به­حق أميرالمؤمنين على بن­أبى­طالب كه بنده و برادر رسول تو است و به­حق فاطمه كه دختر نبى و همسر ولىّ تو است و به­حق حسن و حسين و به­حق پيشوايان كه هاديان و راهنمايان هستند و به­حق اين تربت و به­حق فرشته­اى كه موكل بر آن است و به­حق وصیّى كه در آن حلول كرده و به­حق جسم و كالبدى كه اين تربت آن را در خود گرفته و به­حق سبط پيامبر كه درون اين تربت است و به­حق تمام فرشتگان و انبيا و فرستادگانت، درود فرست بر محمد و آل محمد و اين تربت را براى من و براى هر كس كه با آن استشفا مى‌جويد، شفا از هر درد و مرض و امان از هر خوف و هراسى قرار بده. خدايا، به­حق محمد و اهل بيتش، آن را شاخصى نافع و رزقى واسع و شفا از هر درد و مرض و آفت و عيب، و سبب بهبودى تمام دردها قرار بده. به­درستى كه تو بر هر چيزى قادر و توانایى.

  1. توسل به­حق پیامبر و انبیای گذشته و کتاب­های آسمانی: ابان بن‌تغلب دعایی را از امام صادق(ع) نقل می‌کند که برای درخواست حفظ قرآن و انواع دانش و... از خدا، آن را تعلیم داد. در این دعا به­حق پیامبراکرم و حق انبیای گذشته و به کتاب­های آسمانی آنها و به بعضی از اسما و صفات الهی متوسل شده است.[13]

 

[1]. کلینی، محمد بن‌یعقوب، پیشین، ج3، ص306؛ ابن‌بابویه، محمد بن‌علی، من لا یحضره الفقیه، ج1، ص302؛ طوسی، محمد بن­حسن، پیشین، ج2، ص287.

[2]. موارد دیگری از این نوع توسل هم از آن حضرت نقل شده. ر.ک: ابن‌قولویه، جعفر بن‌محمد، پیشین،ص14، ح1؛ کلینی، محمد بن‌یعقوب، پیشین، ج4، ص551؛ طوسی، محمد بن‌حسن، پیشین، ج6؛ ابن‌بابویه، محمد بن‌علی، پیشین، ج2، ص567.

[3]. ابن‌بابویه، محمد بن‌علی، پیشین، ج1، ص483.

[4]. کلینی، محمد بن‌یعقوب، پیشین، ج3، ص476؛ ابن‌بابویه، محمد بن‌علی، پیشین، ج1، ص560.

[5]. برای مطالعه موارد دیگری از این نوع توسل ر.ک: طوسی، محمد بن‌حسن، پیشین، ج6، ص28، ج4، ص232، ج6، ص16؛ ابن طاووس، عبدالکریم بن­احمد، فرحة الغری، ص85؛ ابن­قولویه، جعفر بن‌محمد، پیشین، ص26، باب6، ح5؛ ابن‌طاووس، علی‌بن موسی، پیشین، ج2، ص590؛ مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص248؛ نمازی شاهرودی، علی، مستدرک سفینة البحار، ج4 ص10، به نقل از مزار المفید و مصباح الزائر.

[6]. کلینی، محمد بن‌یعقوب، پیشین، ج2، ص550؛ شیخ مفید، أمالى، ص 179؛ طوسی، محمد بن‌حسن، أمالي، ص196؛ راوندی، قطب‌الدین، پیشین،‌ ص196؛ عاملی کفعمی، ابراهیم‌بن علی، مصباح کفعمی، ص175.

[7]. طوسی، محمد بن‌حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج‏1،ص107.

[8]. عده‌ای از علما، اصول الستة عشر، ص 192.

[9]. ابن‌قولویه، جعفر بن‌محمد، پیشین، ص242ــ 249و23.

[10]. موارد دیگری از این نوع توسل در این منابع مطالعه شود: ابن‌قولویه،‌ جعفر بن‌محمد، پیشین،ص139، باب 48 ح3، ص203، باب 79، ح1، ص222، باب 79، ح17؛ شیخ صدوق،‌ پیشین، ص188؛ کلینی، محمد بن‌یعقوب، پیشین،‌ ج4، ص587.

[11]. ابن‌قولویه، جعفر بن‌محمد، پیشین، ص282، باب 93، ح10؛ طوسی، محمد بن‌حسن، ‌تهذیب الاحکام، ج6، ص75؛ همو،  امالی، ص318؛ مجلسی، محمدباقر، پیشین،‌ ص506.

[12]. ابن‌قولویه، جعفر بن‌محمد، پیشین، ص283، باب93، ح12.

[13]. کلینی،‌ محمد بن‌یعقوب، پیشین،‌ ج2، ص576، ح 1. «اللّهم إني أسألك و لم يسأل العباد مثلك أسألك بحق محمد نبيك و رسولك و إبراهيم خليلك...».

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن