منبع :  اختصاصی سایت الوهابیه
پرسش

وهابیت به عنوان گروهی است که از اندیشه افراطی محمد بن عبدالوهاب تشکیل شده است، این گروه همواره با رویکرد افراطی که دارد در صدد ایجاد تفرقه و شبهه افکنی بین مسلمانان می باشد. از جمله شبهاتی که امروزه در رسانه های وابسطه ایشان و فضاهای مجازیشان بسیار به چشم می خورد، بدعت دانستن ساخت گنبد و بارگاه بر مقبره انبیاء، ائمه و اولیاء الهی می باشد. از این رو شبهه کرده اند که این عمل از مختصات شیعه است و هیچ یک از مسلمانان قبل از ایشان اهتمامی بر این عمل نداشته اند.

پاسخ

وهابیت با بدعت شمردن ساخت بنا بر قبور اولیاء الهی در صدد ایجاد تفرقه بین مسلمانان است، از این رو قائلند: این از مختصات شیعه است و کسی از اهل سنت قائل به ساخت بنا بر قبور نبوده. در حالکیه با مراجعه به منابع معتبر فریقین به خوبی کذب گفتار ایشان نمایان می گردد، چرا که این عمل قبل از اسلام نیز رایج بوده همانگونه که با مشاهده آثار موجود از گذشتگان که تاریخ ساخت آنان به قبل از اسلام می رسد به خوبی حقیقت این امر نمایان است. آثار متعددی از قبور انباء الهی از قبیل ابراهیم، موسی، یوسف و... وجود دارد که اگر این بناها بر قبور ایشان نبود امروزه با گذشت این همه سال از تاریخ ایشان اثری از آنان باقی نبود، و کسی نمی دانست مکان دقیق قبور این اولیاء الهی در کدام مکان است.  با این جود برای روشن شدن حقیقت برخی از مستندات که جواز ساخت بنا بر قبور را جایز شمرده است بیان می گردد:

الف. قرآن

خداوند در قرآن در مورد اصحاب کهف بعد از آنکه افراد از احوال ایشان آگاه شدند در حالیکه از دنیا رفته بودند، و در مورد ساخت بنا بر قبور ایشان اختلاف کردند می فرماید:« إِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْيَانًا رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ قَالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلَى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا؛ آن‌گاه که میانشان تنازع و خلاف در امر آنها بود (یعنی در عدد یا آیین آنها که قائل به معاد و قیامت بودند) پس بعضی گفتند: باید گرد آنها حصار و بنایی بسازیم (که در حبس از خلق مستور و ممنوع شوند) خدا به احوال آنها آگاه‌تر است و آنان که بر واقع احوال آنها ظفر و اطلاع یافتند (یعنی خداپرستان و نیکان امت با خود) گفتند: البته بر ایشان مسجدی بنا کنیم. »[1]

با دقت در الفاظ آیه شریفه به خوبی روشن می گردد که نزاع این دو دسته در ساخت بنا بر قبر اصحاب کهف می باشد، از این رو خطاب آیه اینگونه است«ابنوا علیهم بنیانا؛ بسازید بر روی قبر  ایشان بنایی را» حال بعد از آن در اینکه این بنا را تحت چه عنوانی بسازند اختلاف کردند که گروهی گفتند به عنوان مهمانسرا و جایی برای برپایی میهمانی باشد و گروه دیگری گفتند به عنوان محل عبادت باشد.[2]

بايد توجه داشت كه مراد از مسجد در آیه شریفه ساخت همان قبه هایی است که روی قبر ساخته می شود که از آن به قبه، بیت، مسجد و.... تعبیر می شود.[3]

مفسرین ذیل آیه شریفه تصریح دارند که گروهی از مومنین گفتند: اینها از ما هستند و ما بر روی قبر آنان مسجدی(بارگاهی) می سازیم و در آن عبادت خدا را می کنیم و نماز می خوانیم.[4]ساخت بنا بر قبر اصحاب کهف امری مسلم است اما اختلاف گروه مسلمانان و کفار در این بود که کفار می گفتند: بر قبر ایشان مهمان خانه ای می سازیم و مومنین می گفتند این بنا را به عنوان مسجدی می سازیم که محلی برای عبادت خداوند نیز باشد.[5] این همان چیزی است که شیعه در مورد اولیاء الهی انجام می دهد و بر قبر ایشان بنایی را می سازند.

با تتبع در تفاسیر اهل سنت به خوبی می توان دریافت که ایشان نیز تصریح دارند بنائی بر قبر اصحاب ساخته شد از این رو برای نمونه دیدگاه برخی از این مفسران اشاره می گردد:

طبرانی(360ق)

وی ذیل آیه شریفه تصریح دارد: در اینکه عنوان این بنا چه باشد اختلاف شد از این رو برخی گفتند: این بنا را برای پوشاندن اجساد ایشان از مردم بسازیم همچون بنایی که بر قبور ساخته می شود، و گروهی دیگر گفتند این بنا را به عنوان مسجد بر قبر ایشان بسازیم تا محل عبادت باشد.[6]

زمخشری (538ق)

وي نیز در ذیل آیه شریفه آورده است: روی قبر اصحاب کهف مسجدی را ساختند تا مومنان در آنجا به عبادت خداوند بپردازند و به اصحاب کهف تبرک بجویند.[7]

بیضاوی(691ق)

وی ذیل آیه شریفه آورده است: دو گروه مسلمانان و کفار خواستند بنایی را بر قبر اصحاب کهف بسازند اما کفار گفتند این بنا را برای سکونت بسازیم و اهل ایمان گفتند به عنوان مسجد بسازیم.[8]

نسفي(710ق)

نسفی نیز ذیل آیه شریفه تصریح دارد: گروه مسلمانان گفتند: بنائی را بر قبور ایشان بسازیم.[9]

سیوطی(911ق)

وی تصریح دارد: پادشاه آن دیار  کلیسایی را بر قبور ایشان ساخت.[10]

شوکانی(1250ق):

وی ذیل این آیه شریفه تصریح دارد: بعد از وفات اصحاب کهف برخی گفتند: ساختمانی را بر قبر ایشان بسازیم تا از دید مردم مخفی باشند.[11]

ابن عاشور(1393ق)

وی نیز در تفسیر خود آورده است: مراد از «ابنوا علیهم بنیانا» این است که این گروه گفتند ما باید بر قبور ایشان بنایی را بسازیم که امکان بستن درب آن نیز وجود داشته باشد تا اینکه افراد به اجساد اصحاب کهف نزدیک نشوند و آنان را اذیت نکنند.[12]

وهبة الزحیلی

وی نیز ذیل این آیه شریفه تصریح دارد: در مورد ساخت بنا بین دو گروه اختلاف شد گروهی گفتند ساختمانی بسازیم تا موجب احترامی برای ایشان باشد و مردم نیز به ایشان دسترسی نداشته باشند و گروه دیگر گفتند این ساختمان را در قالب مسجد بسازیم تا مردم نیز برای عبادت از آن استفاده کنند.[13]

ب. سنت سلف

یکی از متقن ترین منابع استخراج احکام نزد اهل سنت تمسک به سیره پیامبر و صحابه می باشد. برای کشف حقیقت و نقض ادعای وهابیت در مختص دانستن جواز ساخت بارگاه به شیعیان مستنداتی از سیره پیامبر و صحابه بیان می گردد:

  1. ساخت بنا بر قبر ابوبصیر: ابو جندل بن سهیل که یکی از اصحاب پیامبر بود وقتی دوستش(ابی بصیر) از دنیا رفت، ابو جندل بر جنازه وی نماز خواند و بعد از دفن وی بنایی را روی قبرش ساخت. با وجود اینکه پیامبر از این اقدام وی باخبر شدند اعتراضی ننمودند. و دستور بر تخریب آن را ندادند.[14]
  2. خلیفه دوم بعد از فتح شام، قبوری را که در أنجا وجود داشت همچون قبر ابراهیم نبی با وجود داشتن گنبد، تخریب نکرد.چرا که در صورت تخریب این آثار حتما می بایست منابع تاریخی بر این امر مهم اشاره کنند.
  3. ابن شبه(262ق): وي در تاريخ مدينه تصريح دارد: عقیل بن ابی طالب در خانه خود چاهی را حفر می نمود که سنگی را مشاهده کرد روی آن نوشته بود این قبر حبیبه دختر صخر بن حرب است وی نیز چاه را به عنوان قبر او پُر از خاک کرد و بر روی آن بنایی را ساخت، علاوه بر این یزید بن سائب می گوید من داخل بر خانه شدم و این قبر را مشاهده کردم.[15]
  4. ابو منذر کلبی از علمای قرن دوم هجری در کتاب خود با عنوان نسب معد واليمن الكبير در برسی شخصیت شخصی به نام طُليب بن رِبْعِيّ بن عَبْد الأَشْهَلِ بن أُمَيَّةَ، تصریح دارد: وی نزد خضیر کتائب بود که از دنیا رفت او نیز بعد از وفات طلیب او را دفن کرد بنائی را بر قبر او ساخت.[16]این امر نشان دهنده این است که ساخت بنا بر قبور امری عادی بوده.
  5. شوکانی در شرح خود در مورد سیره صحابه و تابعین در باب قبر نبی آورده است: هنگامی که صحابه و تابعین خواستند مسجد پیامبر را توسعه ببخشند، تا جایی پیش رفتند که خانه همسران پیامبر را نیز شامل گشت، از جمله خانه عایشه را که قبر پیامبر در آن بود از این رو دور قبر را دیوار بلند و دایره ای شکلی ایجاد کردند تا قبر معلوم نباشد.[17]
  6. بخاري در صحیح خود آورده است: « لَمَّا «مَاتَ الحَسَنُ بْنُ الحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ» ضَرَبَتِ امْرَأَتُهُ القُبَّةَ عَلَى قَبْرِهِ سَنَةً؛ هنگامی که حسن بن حسن بن علی از دنیا رفت همسرش تا یک سال بر قبر وی قبه ای را ساخت »[18]
  7. حاكم نيشابوري در المستدرک، ذیل روایات باب نهی از بناء بر قبور تصریح دارد: این نهی وجود دارد اما تمام علماء مسلمین از شرق عالم تا غرب آن بر قبورشان بناء هست و روی قبورشان نیز مکتوباتی وجود دارد که این را نیز خلف از سلف گرفته اند(کنایه از اینکه این عمل در طول تاریخ رایج بوده)[19]

ج. بناء بر قبور صحابه و تابعین

با تتبع در آثار به خوبی روشن می گردد که امر ساخت بنا بر قبور سنتی دیرینه است که در صدر اسلام و حتی در بین سلف نیز رایج بوده از این رو گذشتگان به اس احترام نسبت به صحابه و بزرگان دین بر قبور ایشان بناهایی را ساخته اند که برای نمونه به برخی از آنها اشاره می گردد:

  1. بناء قبر سلمان فارسی

خطیب بغدادی(463ق) در توصیف قبر وی آورده است: قبر او [سلمان فارسی] الآن نزدیک ایوان کسری، ظاهر ومعروف است وبر روی آن ساختمانی است ودر آنجا خادمی اقامت کرده تا آنجا وعمارتش را حفظ نموده ودر امر مصالحش نظر کند. من آن موضع را دیده‌ام وچندین بار نیز زیارت کرده‌ام.[20]

  1. طلحة بن عبیدالله

ابن بطوله در مورد مزار  وی آورده است: مشهد طلحة بن عبیدالله(یکی از ده نفری است که بشارت به بهشت به او داده شده) داخل مدینه است وبر روی آن گنبد ومسجدی است.[21]

  1. بنای بر قبر جعفر بن ابی طالب،عبدالله بن رواحه و زید بن حارثه: این سه صحابی پیامبر در جنگ موته در حالیکه فرسنگها از مدینه دور بودند به شهادت رسیدند و بعد از شهادتشان اصحاب پیامبر هر سه را در یک قبر دفن کردند، با توجه به اینکه مقبره ایشان در منطقه ای دور افتاده بود چنانچه دارای بنا و ساختمانی نبود به هیچ عنوان شناسایی محل دفن ایشان ممکن نبود، علاوه بر اینکه بعد از دفن این شهدا مسلمانان در طول تاریخ نسبت به ساخت و تحدید بنای قبور ایشان اهتمام داشته اند تا جایی که امروز مردم اردن که غالب اهل سنت نیز می باشند به خوبی از بنای موجود بر قبر ایشان نگهداری می کنند.
  2. قبر حسن بصری

ابن بطوله در مورد قبر او در سفرنامه اش آورده است: قبر وی در بصره است و بر قبر او تعداددیگری از بزرگان مذهب قبه هایی است.[22]

علاوه بر اين آنچه امروزه از قبور ائمه مذاهب اهل سنت مشاهده می شود این است که اهل هر مذهب بعد از وفات امام آن مذهب بر قبر امام خود مقبره ای ساخته اند همانگونه که شافعیان در مصر بر قبر امام شافعی، حنبلیان و حنفی ها در بغداد بر قبور امامان خود بنائی را ساخته اند، و بر مرمت و تجدید بنای آن تا به امروز تاکید داشته اند. تا جايي که در مورد بناء ساخته شده روی قبر ابوحنیفه آمده است که ابتدای امر این بنا نبوده تا اینکه شخصی به نام ابو جعفرر زمام در سال 375ق بنایی را روی قبر وی ساخت. بعد از آن نیز این بنا را توسعه دادند و مدرسه ای نیز در کنار این بنا ساختند و به آن وصل کردند.[23] اگر پیشینیان قبل از وهابیت این عمل را شرک می پنداشتند هیچ وقت چنین عمل شرک آلودی را مرتکب نمی شدند. از این رو فهمیده می شود که ایشان قائل به شرک بودن آن نبوده اند.

نتیجه

با توجه به مستندات موجود در منابع فریقین به خوبی روشن می گردد که ساخت بناء بر قبور تنها از مختصات شیعه نیست بلکه قبل از ظهور اسلام در بین مردم رایج بوده، اسلام نیز این مساله تایید نموده است. و آثار متعددی از صدر اسلام تاکنون وجود دارد، که همواره مورد اعتنای مسلمانان است. همانگونه بناهای متعددی از صحابه، تابعین و تابع تابعین موجود است که بیانگر مشروعیت این امر نزد پیشینیان می باشد از این رو شیعه نیز بر این امر اهتمام داشته و بر قبور اولیاء الهی بارگاه می سازد.

 

علی اکبر لطفی

 

 

 


 [1] . کهف، آیه21

[2] . قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القرآن، ج10، ص379

[3] . دمیاطی، ابوبکر، حاشية إعانة الطالبين، ج2، ص137

[4] .طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تاویل القرآن، ج17، ص637؛

[5] . قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القرآن، ج10، ص379

[6] .طبرانی، محمد، تفسیر القرآن العظیم،« قال بعضُهم : نَبْنِي عليهم بُنياناً كما تُبْنَى المقابرُ ؛ كي يستُرُوهم عن الناسِ ، وقال بعضُهم : بل نَبْنِي في هذا الموضعِ مَسْجِداً يُعْبَدُ اللهُ فيه »

[7] .زمخشری، محمودف الکشاف، ج2، ص711

[8] . بیضاوی، عبدالله، أنوار التنزيل وأسرار التأويل، ج3، ص277« قالت طائفة نبني عليهم بنياناً يسكنه الناس ويتخذونه قرية، وقال آخرون لنتخذن عليهم مسجداً يصلى فيه »

[9] . نسفي، عبد الله، تفسير النسفي (مدارك التنزيل وحقائق التأويل)، ج2، ص293« وبالبناء عليهم {لَنَتَّخِذَنَّ} باب الكهف {مَّسْجِدًا} يصلي فيه المسلمون ويتبركون بمكانهم »

[10] . سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور، ج5، ص375« بنى عَلَيْهِم الْملك بيعَة »

[11] . شوکانی، محمد، فتح القدیر، ج3، ص329« فَقَالَ بَعْضُهُمْ: ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْيَانًا يَسْتُرُهُمْ عَنْ أَعْيُنِ النَّاسِ »

[12] . ابن عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر، ج15، ص289« وإنما ارتأوا أن يبنوا عليهم بنيانا لأنهم خشوا عليهم من تردد الزائرين غير المتأدبين، فلعلهم أن يؤذوا أجسادهم وثيابهم باللمس والتقليب، فأرادوا أن يبنوا عليهم بناء يمكن غلق بابه وحراسته »

[13] . زحیلی، وهبة، الوسیط، ج2، ص1414« ابنوا عليهم بنيانا يسد باب كهفهم، لئلا يدخل الناس عليهم، حفاظا عليهم واحتراما لأجسادهم، والله أعلم بشأنهم، ... ثم قالت الطائفة الغالبة على الأمر والرأي في مواجهة الذين أرادوا طمس معالم الكهف، وتلك الطائفة وهم المؤمنون والملك قالوا: لنتخذن على باب الكهف مسجدا يصلي فيه المؤمنون، ويتبركون بمكانهم »

[14] . ابن سعد، محمد، طبقات الکبری، ج4، ص100؛ غماری، احمد بن صدیق، إحياء المقبور من أدلة جواز بناء المساجد والقباب على القبور، ص52

[15] ابن شبه نميرى، عمر، تاريخ المدينة، ج1، ص120؛ « لَمَّا حَفَرَ عَقِيلُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فِي دَارِهِ بِئْرًا وَقَعَ عَلَى حَجَرٍ مَنْقُوشٍ مَكْتُوبٌ فِيهِ: قَبْرُ أُمِّ حَبِيبَةَ بِنْتِ صَخْرِ بْنِ حَرْبٍ، فَدَفَنَ عَقِيلٌ الْبِئْرَ، وَبَنَى عَلَيْهِ بَيْتًا. قَالَ يَزِيدُ بْنُ السَّائِبِ: فَدَخَلْتُ ذَلِكَ الْبَيْتَ فَرَأَيْتُ فِيهِ ذَلِكَ الْقَبْرَ »

[16] . ابو منذر کلبی، هشام، نسب معد واليمن الكبير، ص389

[17] . شوکانی، محمد، نیل الاوطار، ج2، ص159؛« وَلَمَّا احْتَاجَتْ الصَّحَابَةُ وَالتَّابِعُونَ إلَى الزِّيَادَةِ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - حِينَ كَثُرَ الْمُسْلِمُونَ وَامْتَدَّتْ الزِّيَادَةُ إلَى أَنْ دَخَلَتْ بُيُوتَ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ فِيهِ.وَفِيهَا حُجْرَةُ عَائِشَةَ مَدْفِنُ رَسُولِ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - وَصَاحِبَيْهِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ بَنَوْا عَلَى الْقَبْرِ حِيطَانًا مُرْتَفِعَةً مُسْتَدِيرَةً حَوْلَهُ لِئَلَّا يَظْهَرَ»

[18] .بخاری، محمد، صحیح بخاری، ج2، ص88

[19] . حاکم نیشابوری، محمد، المسترک علی الصحیحین، ج1، ص525

[20] خطیب بغدادی، احمد، تاریخ بغداد، ج1، ص508؛ « وقبره الآن ظاهر معروف بقرب إيوان كسرى عليه بناء، وهناك خادم مقيم لحفظ الموضع وعمارته والنظر في أمر مصالحه، وقد رأيت الموضع وزرته غير مرة.»

[21] . ابن بطولة، محمد، رحلة ابن بطولة، ج1، ص143؛« مشهد طلحة بن عبيد الله أحد العشرة رضي الله عنهم وهو بداخل المدينة وعليه قبة »

[22] . ابن بطولة، محمد، رحلة ابن بطولة، ج1، ص143؛« ومنها قبر الحسن بن أبي الحسن البصري سيد التابعين رضي الله عنه ....وعلى كل قبر منها قبة مكتوب فيها اسم صاحب القبر ووفاته»

[23] .سالم نجیب، عبدالله، تاریخ المساجد الشهیرة، ص166

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن