منبع :  مجله سراج منیر شماره 5
پرسش

آیا ابن تیمیه منهج و روش تفسیری واحدی دارد؟

پاسخ

خیر، متاسفانه ایشان بنابر تعصب خویش در تفسیر خویش دارای اشتباهات فاحش و تناقضات متعددی است. ایشان درباره آیه ولایت می نویسد: بعضی از دروغ پردازان حدیثی دروغین ساخته اند و گفته اند این آیه هنگامی نازل شد که علی در حال نماز، انگشترش را به فقیر بخشید. این خبر به اتفاق و اجماع علمای حدیث، دروغ است. بعد می گوید: تمام دانشمندان درایت و حدیث شناس، اتفاق نظر دارند که این آیه در شأن علی نازل نشده و علی هیچ گاه انگشترش را در حال نماز به فقیر نداده است.[1] این در حالی است که عده زیادی از محدثان[2] و مفسران پر آوازه اهل سنّت مثل طبری،[3] ابن ابی حاتم،[4] ابن کثیر[5] و غیر اینها[6] نقل کرده اند که آیه ولایت بعد از آنکه حضرت علي در حال رکوع انگشترش را انفاق کرد، نازل شد.

همچنین درباره آیه تبلیغ[7] می نویسد: در میان اهل علم هیچ اختلافی نیست که این آیه قبل از غدیر است، و آخرین آیه قرآن کریم در سوره مائده آیه اکمال[8] است، که در عرفه نازل شده است. وی در ادامه بیان می کند که هرکس بگوید چیزی از سوره مائده بعد از غدیر خم نازل شده است، بنابر اتفاق اهل علم او دروغ گو و افترا زننده است![9] این در حالی است که عده زیادی از مفسران از جمله ابن ابی حاتم، ابن عساکر، ثعلبی، فخر رازی، سیوطی و...، نزول این آیه در روز غدیر را از عده ای از صحابه نقل کرده اند،[10] حتی به نقل عده اي از علماي اهل سنّت، نزول خود آیه اکمال هم در روز غدیرخم بعد از اعلام ولایت آن حضرت بوده است.[11] 

 وي گاهی برای تأیید نظر خود اجماعاتی ادعا می کند که هرگز وجود خارجی ندارند؛ مثلاً در تفسیر سوره نور می نویسد:

هيچ يك از صحابه و تابعان كم ترين ترديدى ندارند كه همه آيات صفات الهى كه در قرآن كريم آمده‏اند، تأويل نمى‏شوند. من همه تفسيرها و همه روايت‏هايى را كه صحابه نقل كرده‏اند، مطالعه كرده‏ام و تاكنون از هيچ يك از صحابه و تابعان نشنيده‏ام كه آيات صفات و يا حديث‏هايى را كه در صفات الهى وارد شده‏اند، به غير از مقتضاى ظاهرى آنها تأويل كنند.[12]

این درصورتی است که درکتب تفسیری تاویلات صحابه نقل شده است؛ مثلاً طبری در ذیل آیه شریفه: (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَة)[13] از تعدادی از صحابه نقل می کند که آنها می گویند: «یعنی إلی ثواب ربّها».[14] او درتفسیر آیه شریفه: (وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْض‏)[15] از ابن عباس نقل مي كند: «كرسيّه یعنی علمه».[16]

 

پی نوشت ها:

[1]. ر.ک: منهاج السنّة، ج1، ص223.

[2]. برای نمونه ر.ک: معجم الاوسط، ج4، ص357؛ کنز العمال، ج13، ص165؛ معرفة علوم الحدیث، ص102؛  تاریخ مدینه دمشق، ج42، ص357؛ جامع الاصول، ج 7، ص 249؛ اسباب النزول، ص 114، و....

[3]. ر.ک: جامع البیان في تفسیر القرآن، ج6، ص 186.

[4]. ر.ک: تفسیر القرآن العظیم، ج 4، ص 1162.

[5]. ر.ک: همان، ج 3، ص 209.

[6]. ر.ک: الوجيز، ج‏2، ص 208؛ الکشف والبیان ،ج4، ص80؛ الكشاف ، ج‏1، ص: 649؛ شواهد التنزيل ، ج‏1، ص: 209؛ التفسير الكبير، ج‏12، ص 26؛ روح المعاني ، ج‏3، ص 334؛ الدر المنثور ، ج‏2، ص 293؛ الجامع لأحكام القرآن، ج‏3، ص 111؛ أنوار التنزيل ، ج‏2، ص 132؛ وتفاسیر زیاد دیگر.

[7]. (يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرينَ)سوره مائده، آیه 67.

[8].  (الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذينَ كَفَرُوا مِنْ دينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دينا) سوره مائده، آیه 3.

[9]. منهاج السنّة، ج4،  ص134.

[10].  تفسیر القران العظیم، ج4 ، ص1173؛ التفسير الكبير، ج12، ص49؛ الدر المنثور، ج2، ص298؛ الکشف والبیان، ج4، ص92؛ اسباب النزول، ص115؛ عمدة القاري، ج18، ص206.

[11]. التفسير الكبير، ج11، ص 139. فخررازي دراينجا می‌نويسد كه پيامبر بعد از نزول اين آيه 81 روز عمر كرد و با توجه به اينكه درمنابع اهل‌سنّت وفات پيامبر در روز12ربيع الاول آمده؛ با اين حساب نزول این آیه درست در روز غدير می‌شود.  تاريخ بغداد، ج8، ص284؛ شواهد التنزیل ، ج 1، ص 201؛ الإتقان، ج 1، ص 58.

[12] . مجموع الفتاوی،  ج 3، جزء6، ص196؛ الرسالة المدنیّة في الحقیقة والمجاز في الصفات.

[13]. سوره قیامت، آیه 22.

[14]. جامع البيان، ج‏29، ص120.

[15]. سوره بقره، آیه 255.

[16]. جامع البیان، ج‏3، ص7.

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن