بررسی و نقد اندیشه محمد بن علی شوکانی به عنوان یکی از عالمان که در مسأله صفات خبری به مبانی سلفیه گرایش داشته، از اهمیت به سزایی بر خوردار است. او با تألیف کتاب «التحف» همگرایی خویش را با جریان سلفیه به وضوح نشان داده و در صدد ردّ آراء متکلمان در مسأله صفات خبری بوده است. این پژوهش که با روش توصیفی - تحلیلی نگاشته شده، عهده دار تبیین و نقد اندیشه شوکانی با تکیه بر آراء او در کتاب «التحف» است. از مبانی شوکانی در مسأله صفات خبری می توان به ظاهرگرایی، نفی تأویل، نفی کلام، نفی عقل گرایی و گذشته گرایی اشاره کرد. شوکانی متعهد به پیروی از اندیشه بخشی از اصحاب، تابعین و تابعین تابعین بوده و همواره بر راستی معارف سلف صالح اذعان نموده است. به نظر می رسد او در تفسیر آیات صفات خبری به مبانی خویش پایبند نبوده و در موارد فراوان به تأویل و تفسیر آیات روی آورده است. وی در تفسیر صفات ید، وجه، عین و معیت به معنای ظاهری آیات استناد نکرده و تأویل آیات را ترجیح داده، اما در صفاتی مانند استوی و نزول خداوند ظاهرگرا بوده و حقیقت این صفات را برای خداوند اثبات نموده است. شوکانی در مسأله صفات خبری به روایات نیز استناد نموده است. روش او در استناد به روایات، پذیرش ظاهر روایات بوده و به همین دلیل، صفاتی مانند علو (در آسمان بودن)، دست، یمین، انگشتان، پا، ساق پا، نزول به آسمان دنیا، وجه و تکیه دادن بر عرش را برای خداوند اثبات نموده است. هر چند شوکانی تأکید دارد که خداوند منزه از تشبیه و تجسیم است، اما لازمه اتصاف خداوند به اوصاف مذکور چیزی جز تشبیه و تجسیم نیست.
نويسنده :  سیّدجواد سیّدعطّار
نام دانشگاه :  حوزه علمیه
استاد راهنما :  استاد مهدی فرمانیان
استاد مشاور :  استاد حسین رجبی
نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن