منبع :  alwahabiyah.com

انور شاه کشمیری در کتاب فیض الباری شرح صحیح بخاری در کتاب «فضل الصلاة في مسجد مكة والمدينة» و باب «فضل الصلاة فى مسجد مكة والمدينة»، حدیث دوّم باب را با حدیثی از ابوهریره از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلّم نقل می­کند که: «لاَ تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، وَمَسْجِدِ الرَّسُولِ - صلى الله عليه وسلم - وَمَسْجِدِ الأَقْصَى»[1].

او در شرح این حدیث؛ به نقد رویکرد ابن تیمیه در مسأله می پردازد و می­گوید:

وقد افتتن الحافظُ ابنُ تيميةَ رحمه الله تعالى لأجل هذا الحديث في الشام مَرَّتين. فَحُبِس مرةً مع تلميذِه ابنِ القيِّم رحمه الله تعالى، وأخرى وَحدَه حتى تُوَفِّي فيه. وكانَ مِنْ مذهِبه أنَّ السفرَ إلى المدينةِ لا يجوز بِنِيَّة زيارةِ قَبْره صلى الله عليه وسلّم لأجل هذا الحديث. نعم يُستحَب له بنيةِ زيارةِ المسجد النبويّ، وهي من أعظمِ القُرُبات، ثُم إذا بلغ المدينةَ يُستحب له زيارةُ قَبْرِه صلى الله عليه وسلّم أيضًا، لأنه يصيرُ حينئذٍ من حوالي البلدة، وزيارةُ قبورها مُستحبةٌ عنده. وناظرَهُ في تلك المسألةِ سراجُ الدين الهندي الحنفي، وكان حسن التقرير، فلما شَرَع في المناظرةِ جَعَل الحافظ ابن تيميةَ رحمه الله تعالى يَقْطَعُ كلامَ الهندي، فقال له: ما أنت يا ابنَ تيميةَ إِلا كالعُصْفور؛

ابن تیمیه به خاطر این حدیث در شام دو بار فتنه بوجود آورد که در مرتبه اوّل به همراه شاگردش ابن قیم جوزیه و دفعه دوّم به تنهایی زندانی شد تا اینکه از دنیا رفت، او عقیده داشت که سفر به مدینه منوره به نیت زیارت قبر رسول اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم جایز است و مستند آن بر عدم جواز همین روایت «لا تشدّ الرحال» می باشد. آری؛ به نظر او سفر زمانی مستحبّ می گردد که به نیّت زیارت مسجد نبوی عازم شود و زیارت مسجد نبوی از اعظم قربات به شمار می رود، سپس هنگامی که وارد شهر مدینه گشت زیارت قبر رسول اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم برای او مستحبّ است؛ زیرا به محض رسیدن به اطراف شهر، شخص زائر جزء مردم حوالی شهر محسوب می گردد و در این صورت زیارت قبرهای آن شهر برایش مستحبّ می گردد. در این مسأله سراج الدین هندی حنفی که فردی خوش بیانی بود با ابن تیمیه به مناظره پرداخت، هنگامی که مناظره شروع شد ابن تیمیه کلام سراج الدین هندی را قطع می کرد، سراج الدین به او گفت: «ای ابن تیمیه تو همانند گنجشک می مانی»[2].

کشمیری در ادامه کلامی را از شیخ ابن همام نقل این چنین نقل می کند:

وقال الشيخ ابن الهُمام رحمه الله تعالى: إنَّ زيارةَ قبرِه صلى الله عليه وسلّم مستحبةٌ، وقريبٌ من الواجب. ولَعلَّهِ قال قريبًا من الواجبِ نظرًا إلى هذا النِّزاع. وهو الحقُّ عندي، فإِنَّ آلافَ الأُلوف مِن السَّلَف كانوا يَشُدُّون رِحالَهم لزيارةِ النبيِّ صلى الله عليه وسلّم ويزعُمُونها مِن أعظم القُرُبَاتِ، وتجريدُ نِيَّاتِهِم أنها كانت للمسجدِ دونَ الروضةِ المباركةِ باطل، بل كانوا يَنوُون زيارةَ قبرِ النبيِّ صلى الله عليه وسلّم قطعًا. وأَحْسَن الأجوبةِ عندي أن الحديثَ لم يَرِدِ في مسألةِ القبور، لما في «المسند» لأحمدَ رحمه الله تعالى: «لا تُشَدُّ الرِّحَالُ إلى مسجدٍ لِيُصَلَّى فيه إلا إلى ثلاثةِ مَساجِدَ». فدلَّ على أنَّ نَهْي شَدِّ الرِّحال يقتصِرُ على المساجد فقط، ولا تعلُّقَ له بمسألةِ زيارةِ القُبور. فَجَرُّهُ إلى المقابرِ مع كونِهِ في المساجدِ ليس بسديدٍ. قال الشافعي رحمه الله تعالى: بلغني أنَّ الحافظ ابنَ تيميةَ رحمه الله تعالى كان يَنْهى عن شَدِّ الرحال لها، أما لو ذَهَب بدون الشَّدِّ جاز. قلت: مَذْهَبُه النَّهْي عن السَّفَر مُطلقًا، سواء كان بِشدِّ الرِّحال أو بدونه؛

شیخ ابن همام گفت: «همانا زیارت قبر رسول اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم مستحبّ و قریب به واجب است»، و شاید نظر به همین اختلاف بود که گفت: «قریب به وجوب است»، که این نظر، قول حقّ نزد من است؛ زیرا هزاران نفر از بزرگان سلف همواره بار سفر خود را برای زیارت قبر نبی اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم می بستند و چنین اعتقاد داشتندکه این کار از بالاترین موجبات قرب خداوند است، و اینکه زائرین باید نیّت خود را برای زیارت قبر نبی اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم خالی کنند و فقط نیّتشان را معطوف به مسجد نبوی کنند کلام باطلی است، بلکه سلف قطعاً برای همیشه نیّت زیارت قبر نبی اکرم صلّی الله علیه وآله و سلّم را می کردند. بهترین جواب درباره این حدیث این است که روایت مذکور در مسأله قبور وارد نشده است، زیرا روایتی در مسند احمد بن حنبل وجود دارد که پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم می فرمایند: «لا تشدّ الرحال إلی مسجد لیصلّی فیه إلّا إلی ثلاثة مساجد؛ بار سفر به سوی مسجدی جهت اقامه نماز بسته نشود مگر اینکه به سه مسجد مذکور باشد». پس این حدیث مسند احمد دلالت دارد که نهی شدّ رحال فقط منحصر به مساجد است و هیچگونه تعلّقی به مسأله زیارت قبور ندارد، پس تسرّی دادن این حکم از مساجد به سوی مقابر در حالی که بحث در مورد مساجد است درست نیست. یکی از علمای شافعی گفت: «این خبر به من رسیده است که حافظ ابن تیمیه از سفر به زیارت قبر نبی اکرم صلّی الله علیه وآله وسلّم نهی می کند امّا اگر بدون اینکه بار سفر ببندد به زیارت برود (مثل اینکه زائر از اهل مدینه باشد) جایز است، در حالی که این کلام صحیح نیست، زیرا به نظر ابن تیمیه سفر چه به صورت شدّ رحال باشد و چه به صورت شدّ رحال نباشد جایز نیست[3].

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[1]. محمّد بن اسماعيل بخاري، صحيح بخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر، دار طوق النجاة، چاپ اوّل، 1422ق، ج2، ص60.

[2]. محمّد انور شاه كشمیری، فيض الباري على صحيح البخاري، تحقيق: محمد بدر عالم میرتهی، دار الكتب العلمية، بيروت، چاپ اوّل، 1426ق، ج2، ص588.

[3]. همان، ج2، ص589-588.

 

 

55.jpgb.jpgc.jpg

نام
نام خانوادگی
ایمیل
متن